Trong nhiều năm qua, chẩn đoán hình ảnh chủ yếu hướng đến việc tạo ra hình ảnh ngày càng sắc nét hơn. Tuy nhiên, với sự xuất hiện của công nghệ cắt lớp vi tính lượng tử (photon-counting CT), câu hỏi không còn là “nhìn rõ đến đâu”, mà là liệu bác sĩ có thể phát hiện bệnh sớm hơn và đưa ra quyết định điều trị chính xác hơn hay không.
Tại Hội nghị khoa học Chẩn đoán hình ảnh TP.HCM mở rộng lần thứ XIII năm 2026, công nghệ này không còn được nhắc đến như một xu hướng tương lai mà đã được nhìn nhận như một bước tiến có khả năng tác động trực tiếp đến kết quả chẩn đoán – yếu tố cốt lõi trong thực hành lâm sàng.
Khi máy CT không chỉ “chụp rõ” mà còn “hiểu rõ”
Các hệ thống CT hiện nay đã đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và theo dõi nhiều bệnh lý. Tuy nhiên, trong những trường hợp phức tạp, hình ảnh thu được đôi khi vẫn còn nhiễu hoặc chưa đủ chi tiết để đánh giá chính xác đặc điểm tổn thương.
Khác với các hệ thống CT truyền thống, công nghệ cắt lớp vi tính lượng tử mang đến một cách tiếp cận mới. Trước đây, chụp CT chủ yếu giúp phát hiện các thay đổi về hình thái như kích thước, hình dạng hoặc cấu trúc của tổn thương. Với công nghệ mới, nhờ khả năng ghi nhận trực tiếp các photon tia X đi qua cơ thể, hệ thống có thể cung cấp thêm nhiều thông tin hơn về đặc điểm của tổn thương trên hình ảnh.
Những thông tin này không chỉ giúp bác sĩ đánh giá hình thái mà còn cung cấp thêm cơ sở để nhận định sâu hơn về bản chất sinh học của tổn thương, từ đó hiểu rõ hơn tình trạng bệnh ở từng người bệnh và đưa ra các quyết định điều trị phù hợp hơn trong xu hướng y học cá thể hóa và y học chính xác hiện nay.
Những khác biệt rõ rệt trong thực hành lâm sàng
Khi ứng dụng công nghệ cắt lớp vi tính lượng tử vào thực tế, sự khác biệt thể hiện rõ ở nhiều nhóm bệnh:
Với các bệnh tim mạch, đặc biệt ở những bệnh nhân đã đặt stent hoặc có mạch vành bị vôi hóa nặng – vốn là những trường hợp khó đánh giá bằng CT thông thường. Công nghệ này cho phép hình ảnh rõ ràng hơn đáng kể. Nhờ đó, bác sĩ có thể quan sát chính xác lòng mạch và các mảng xơ vữa, ngay cả khi bệnh nhân có nhịp tim cao hoặc loạn nhịp mà không cần sử dụng thêm thuốc hỗ trợ.
Trong ung thư, việc phát hiện sớm những tổn thương rất nhỏ đóng vai trò quan trọng trong hiệu quả điều trị. Công nghệ cắt lớp vi tính lượng tử cho phép tái tạo hình ảnh với lát cắt rất mỏng (tới 0,2 mm), giúp phát hiện những bất thường mà trước đây có thể bị bỏ sót. Nhờ đó, bác sĩ có thể nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường và đánh giá chính xác hơn đặc tính tổn thương, hỗ trợ hiệu quả trong chẩn đoán sớm cũng như theo dõi tái phát.
Với các bệnh lý thần kinh như đột quỵ, nơi mỗi phút đều có thể ảnh hưởng đến kết quả điều trị, việc phát hiện sớm tổn thương là yếu tố then chốt. Công nghệ này giúp cải thiện độ tương phản hình ảnh, từ đó hỗ trợ nhận diện sớm các vùng nhồi máu hoặc vi xuất huyết và phân biệt chính xác với chất cản quang. Đồng thời, khả năng giảm nhiễu kim loại sau can thiệp giúp bác sĩ đánh giá rõ hơn tình trạng mạch máu.
Bên cạnh khả năng cải thiện chất lượng hình ảnh, công nghệ cắt lớp vi tính lượng tử còn giúp giảm đáng kể liều tia X và lượng thuốc cản quang sử dụng. Điều này góp phần tăng mức độ an toàn cho người bệnh, đặc biệt với những người có nguy cơ suy thận hoặc mắc bệnh lý nền phức tạp.
Tương lai của chẩn đoán hình ảnh đang dần thay đổi
Hiện nay, công nghệ cắt lớp vi tính lượng tử đã được triển khai tại hơn 35 quốc gia, với hơn 2,5 triệu bệnh nhân và hơn 1.000 nghiên cứu khoa học được công bố. Tại Việt Nam, công nghệ này cũng đang dần được tiếp cận trong các bệnh viện và hội nghị chuyên ngành.
“Trong tương lai không xa, công nghệ cắt lớp vi tính lượng tử có thể trở thành tiêu chuẩn mới trong chẩn đoán hình ảnh,” PGS.TS.BS. Võ Tấn Đức – Chủ tịch Hội Chẩn đoán hình ảnh TP.HCM nhận định.
Khi đó, giá trị của một hệ thống CT sẽ không chỉ nằm ở việc tạo ra hình ảnh rõ nét, mà ở khả năng hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định chính xác và giúp người bệnh có cơ hội được phát hiện sớm, điều trị kịp thời ngay từ những giai đoạn đầu.
Ngọc Minh
