Một trong những điều đầu tiên mà nhiều người lái xe nhận thấy sau khi ngồi sau tay lái của một chiếc xe điện là cảm giác khi nhả chân ga không giống như ở xe chạy xăng. Thay vì giảm tốc độ từ từ, chiếc xe cho cảm giác như đang phanh gấp, đôi khi đủ mạnh để dừng hẳn lại.
Giới chuyên môn gọi đó là chế độ lái xe một bàn đạp. Tuy nhiên, tên gọi này không có nghĩa xe điện chỉ còn một bàn đạp. Thay vào đó, hệ thống này cho phép người lái xử lý phần lớn việc tăng tốc và giảm tốc hàng ngày chỉ bằng bàn đạp ga.
Vì sao nhả chân ga, xe điện lại giảm tốc mạnh?
Công nghệ then chốt đằng sau việc lái xe chỉ bằng một bàn đạp chính là phanh tái tạo năng lượng. Khi tài xế nhả chân ga trên ô tô điện, động cơ điện không chỉ có nhiệm vụ truyền động mà còn có thể hoạt động như một máy phát điện.
Chuyển động của bánh xe làm quay động cơ, từ đó tạo ra điện năng và đưa một phần năng lượng trở lại pin. Đồng thời, lực cản sinh ra trong quá trình này giúp xe giảm tốc. Đây là lý do người mới lái xe điện thường cảm thấy nhả chân ga giống như đạp phanh trên một chiếc xe thông thường.
Mức độ giảm tốc phụ thuộc từng mẫu xe và chế độ vận hành. Một số ô tô điện cho phép lựa chọn mức phanh tái tạo mạnh hoặc nhẹ, trong khi những mẫu khác được thiết lập theo một chế độ cố định. Thế nhưng, bàn đạp phanh vẫn được trang bị và rất quan trọng khi cần phanh gấp hoặc trong các tình huống khẩn cấp.
Tại sao xe điện cần chế độ lái xe một bàn đạp?
Lợi ích lớn nhất là tận dụng năng lượng vốn thường bị lãng phí khi xe giảm tốc. Với xe chạy xăng thông thường, khi phanh, phần lớn động năng của xe bị chuyển thành nhiệt tại hệ thống phanh và thất thoát ra môi trường. Trong khi đó, ô tô điện có thể thu hồi một phần năng lượng đó thông qua phanh tái tạo và lưu trữ trở lại pin.
Quá trình này không đạt hiệu suất 100% vì vẫn phát sinh tổn hao, nhưng nhìn chung vẫn hiệu quả hơn so với việc biến toàn bộ động năng thành nhiệt.
Ngoài ra, động cơ điện có khả năng kiểm soát mô-men xoắn gần như tức thời. Nhờ đó, nhà sản xuất có thể điều chỉnh quá trình tăng tốc và giảm tốc bằng bàn đạp ga một cách khá chính xác và mượt mà.
Nhiều người đặt câu hỏi lái xe một bàn đạp có giúp xe điện đi xa hơn? Câu trả lời là có thể, nhưng không phải trong mọi tình huống. Phanh tái tạo năng lượng chỉ hữu ích khi xe cần giảm tốc. Nếu tài xế tăng tốc rồi liên tục nhả ga để tái tạo năng lượng, hiệu quả chưa chắc tối ưu bởi năng lượng đã phải trải qua nhiều lần chuyển đổi.
Trên đường cao tốc thông thoáng, duy trì tốc độ ổn định hoặc chủ động thả trôi xe trong điều kiện phù hợp có thể hiệu quả hơn việc liên tục tăng tốc rồi giảm tốc. Do đó, khả năng dự đoán giao thông, giữ tốc độ ổn định và hạn chế những lần tăng tốc không cần thiết mới là yếu tố quan trọng đối với việc lái xe điện tiết kiệm năng lượng..
Lái xe một bàn đạp có dễ làm quen?
Với người chuyển từ xe xăng sang xe điện, cảm giác này có thể khá lạ trong thời gian đầu. Nhả chân ga quá nhanh có thể khiến xe giảm tốc mạnh hơn dự kiến. Tuy nhiên, sau một thời gian luyện tập, nhiều tài xế có thể điều chỉnh tốc độ bằng cách thay đổi mức độ nhấn hoặc nhả bàn đạp ga.
Trong đô thị đông đúc, tính năng này đặc biệt tiện lợi vì giảm số lần phải chuyển chân giữa ga và phanh. Dù vậy, không phải ai cũng thích chế độ một bàn đạp. Một số tài xế vẫn thích cảm giác lái hai bàn đạp truyền thống và mức phanh tái tạo nhẹ hơn.
Vì sao xe xăng không có chế độ một bàn đạp?
Xe xăng cũng có phanh động cơ nhưng không sở hữu đặc tính của động cơ điện trong việc vừa tạo lực kéo, vừa hoạt động như máy phát để thu hồi năng lượng về pin theo cách mà ô tô điện thực hiện. Đây là lý do xe xăng không được các nhà sản xuất ô tô trang bị tính năng này.
Ngược lại, đặc tính riêng có của động cơ điện chính là nền tảng giúp xe điện có thể biến quá trình giảm tốc thành một phần của quá trình nạp năng lượng. Vì vậy, lái xe một bàn đạp không phải phép màu giúp xe điện tăng mạnh phạm vi hoạt động, mà là cách tận dụng ưu thế của hệ thống truyền động điện để nâng cao hiệu quả và sự thuận tiện khi lái xe.
Tổng hợp (Theo Motor1, J.D. Power)
