Không chỉ sở hữu cảnh quan hoang sơ, xanh mát, xã Vân Sơn thuộc tỉnh Phú Thọ (khu vực huyện Tân Lạc, tỉnh Hoà Bình cũ) còn hấp dẫn du khách nhờ nền ẩm thực phong phú, mang đậm bản sắc văn hoá của đồng bào dân tộc Mường.
Nơi đây nổi tiếng với loạt món đặc sản thơm ngon như: da trâu nấu môn, vịt cổ xanh, ốc núi… Trong đó có một món dân dã được nhiều thực khách ưa chuộng, lựa chọn thưởng thức khi ghé thăm vùng đất này – chả lá bưởi.
Chả lá bưởi là món ăn quen thuộc thường xuyên xuất hiện trong mâm cỗ lá của người Mường vào các dịp lễ, Tết hay sự kiện quan trọng.
Hiện nay, món chả lá bưởi còn góp mặt trong thực đơn của nhiều quán ăn, cơ sở lưu trú tại địa phương, đáp ứng nhu cầu thưởng thức đa dạng của thực khách.
Anh Bùi Văn Khánh – chủ một homestay ở xóm Bắc Thung, xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ cho biết, nguyên liệu chính của món chả này gồm thịt lợn và lá bưởi.
Để làm chả lá bưởi ngon, theo anh, công đoạn quan trọng nhất là tuyển chọn nguyên liệu kỹ lưỡng.
Thịt lợn phải chọn phần thịt ba chỉ của những con lợn được chăn tự nhiên, có cả nạc cả mỡ và đảm bảo thịt tươi để chả khi nướng không bị khô, giữ được vị ngọt thơm và độ mềm mọng, béo ngậy hấp dẫn.
Lá bưởi phải lựa lá bánh tẻ (không quá già và không quá non) từ giống bưởi gai mọc trong rừng. Lá của loại bưởi này nhiều tinh dầu và có mùi thơm đặc trưng, khác biệt so với các giống bưởi thường trồng lấy trái.
Anh Khánh cho hay, cách chế biến món chả lá bưởi không quá cầu kỳ nhưng đòi hỏi sự khéo léo.
Thịt lợn mua về đem rửa sạch, để ráo, sau đó thái thành các miếng vừa ăn, dày khoảng 0,5cm. Thịt không nên thái dày quá hay mỏng quá để khi nướng vẫn giữ được độ mềm mọng và dễ ăn.
Tiếp đến là công đoạn ướp thịt với chút hành khô băm nhỏ, mắm, mì chính… Nếu muốn thịt thơm hơn, bà con có thể cho thêm hạt mắc khén.
Thịt ướp chừng 10 – 15 phút thì đem cuốn cùng lá bưởi, xiên lần lượt vào thanh sắt để cố định.
“Khi cuốn chả, người ta đặt lá bưởi đã rửa sạch, để ráo lên lòng bàn tay (hoặc trên mặt phẳng) sao cho mặt sáng của lá hướng xuống dưới. Tiếp đến cho miếng thịt vào giữa lá rồi khéo léo cuộn tròn lại sao cho vừa tay, không được cuốn chặt hay lỏng quá.
Việc để mặt sáng của lá bưởi ra ngoài, mặt trong áp sát phần thịt giúp chả giữ màu xanh đẹp mắt và thấm hương tinh dầu đặc trưng của lá bưởi tiết ra”, anh Khánh chia sẻ.
Sau khi cuốn, chả được nướng trên bếp than hồng, lật giở đều tay cho chín đều từ trong ra ngoài. Khi thấy mặt ngoài cháy xém màu cánh gián, tỏa mùi thơm nức mũi là chả chín.
Để cảm nhận trọn vẹn hương vị của món chả lá bưởi, thực khách nên thưởng thức ngay khi chả vừa được nướng xong, còn nóng hổi. Món này không cần chấm cầu kỳ, ăn ngay vẫn ngon.
Chả lá bưởi nướng trên bếp than hồng. Nguồn: Thảo Trinh
Anh Khánh cho hay, người Mường quan niệm rằng, chả cuốn lá bưởi không chỉ là một món đặc sản thơm ngon mà còn được xem như một vị thuốc quý.
Bởi vị đắng nhẹ của tinh dầu lá bưởi được cho là có tác dụng tốt cho hệ tiêu hóa, giúp ổn định huyết áp và cải thiện hô hấp. Chính vì vậy, món chả này cũng thường xuyên xuất hiện trong những dịp lễ Tết, hội hè của người địa phương và góp mặt trong mâm cỗ lá để chiêu đãi khách quý.
“Chả lá bưởi còn là biểu tượng của sự gắn kết trong gia đình và cộng đồng. Hình ảnh mọi người quây quần bên bếp than hồng, cùng nướng chả, cùng trò chuyện và thưởng thức món ăn nóng hổi cũng trở thành nét đẹp văn hóa của người Mường, thể hiện lòng hiếu khách…”, anh bày tỏ.
Chủ homestay bản địa cũng chia sẻ, món chả lá bưởi hấp dẫn từ hình thức tới hương vị, đủ “chiều lòng” cả những vị khách khó tính nhờ hòa quyện mùi thơm của thịt nướng và tinh dầu từ lá bưởi tiết ra.
Khi ăn, thực khách sẽ cảm nhận được miếng thịt mềm mọng, béo ngậy. Còn lá bưởi ăn lạ miệng, có độ giòn, thơm.
“Vị đắng nhẹ tê tê nơi đầu lưỡi từ lá bưởi không hề gây khó chịu mà ngược lại còn tăng thêm sự kích thích vị giác, giúp cân bằng hương vị và chống ngán.
Đây không đơn thuần là món ăn mà còn là sự hòa quyện của núi rừng, của thiên nhiên và thể hiện sự khéo léo, tinh tế trong ẩm thực của người Mường”, anh Khánh nêu cảm nhận.
