Cây ngũ sắc mọc dại ở bờ ruộng, ven đường hay các khu đất trống. Loại cỏ này thường bị bỏ qua vì vẻ ngoài đơn giản và mùi hương đặc trưng. Tuy nhiên, trong y học cổ truyền, đây lại là dược liệu quen thuộc, có mặt trong nhiều bài thuốc dân gian với tác dụng hỗ trợ điều trị viêm xoang, viêm mũi dị ứng, mụn nhọt, sưng viêm và một số bệnh lý khác.
Theo lương y Bùi Đắc Sáng – Hội Đông y Hà Nội, ngũ sắc là loài cỏ mọc hoang quanh năm, rất dễ tìm thấy ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam. Dược liệu thường được thu hái toàn cây (bỏ rễ), sau đó rửa sạch nhiều lần để loại bỏ đất cát, có thể sử dụng ở dạng tươi hoặc phơi khô dùng dần. Theo kinh nghiệm dân gian, nếu dùng tươi cần rửa sạch và ngâm nước muối loãng để đảm bảo vệ sinh. Người dân có thể phơi khô để dùng dần nhưng nên bảo quản nơi khô ráo, tránh ẩm mốc.
Lương y Sáng cho biết, trong y học cổ truyền, cỏ ngũ sắc có tính mát, vị hơi cay và đắng nhẹ, đi vào kinh phế và tâm bào, với tác dụng chính là giải nhiệt, tiêu độc, giảm sưng, cầm máu và hỗ trợ tán sỏi. Nhờ đặc tính này, dược liệu thường được ứng dụng trong các trường hợp như viêm xoang, viêm mũi dị ứng, viêm họng, mụn nhọt, chảy máu nhẹ, sỏi đường tiết niệu hoặc đau nhức xương khớp.
Không chỉ được ghi nhận trong Đông y, một số nghiên cứu hiện đại cũng cho thấy loại cỏ dại này chứa nhiều hoạt chất sinh học như flavonoid (quercetin, kaempferol), coumarin, saponin, tinh dầu, acid caffeic… có khả năng kháng viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ ức chế một số vi sinh vật. Một số thử nghiệm tiền lâm sàng còn ghi nhận chiết xuất từ cây có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết và giảm phản ứng viêm trên mô hình động vật.
Trong dân gian, cỏ ngũ sắc được sử dụng dưới nhiều dạng như sắc uống, giã nát lấy nước uống hoặc đắp ngoài da, xông mũi, đặc biệt trong hỗ trợ điều trị viêm xoang và viêm mũi dị ứng. Một số bài thuốc còn kết hợp cây này với các dược liệu khác theo kinh nghiệm dân gian.
Cách dùng:
1. Hỗ trợ viêm xoang, viêm mũi dị ứng: Dùng nước cỏ ngũ sắc để xông mũi hoặc phối hợp với ké đầu ngựa, kim ngân hoa, cam thảo đất để sắc uống.
2. Giảm mụn nhọt, sưng đau: Giã nát cây tươi, đắp trực tiếp lên vùng tổn thương, thay thuốc 1-2 lần/ngày.
3. Hỗ trợ sỏi đường tiết niệu: Kết hợp với mã đề, râu ngô, cam thảo đất, sắc uống hằng ngày, uống nhiều nước để tăng hiệu quả đào thải.
Lưu ý:
– Không dùng cỏ này cho người dị ứng với thành phần của cây.
– Không lạm dụng hoặc uống thay nước lọc trong thời gian dài.
– Tránh nhầm lẫn với các cây có hình dáng tương tự như cỏ lào.
– Dùng làm thuốc thì nên tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi dùng điều trị bệnh.
Rau sam từ lâu đã được dân gian sử dụng giúp thanh nhiệt, lợi tiểu, “rửa” đường tiết niệu và hỗ trợ đào thải cặn nhỏ, sỏi thận.
Cà độc dược là dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền, có thể hỗ trợ giảm đau dạ dày, hen suyễn và nhiều triệu chứng khác. Tuy nhiên, đây cũng là loại cây dược liệu độc bảng A.
Mọc hoang khắp nơi, bám chặt vào vách đá hay thân cây khác, trâu cổ được dân gian xem như vị thuốc quý hỗ trợ sinh lý nam nhưng không nhiều người biết.
