Rau đắng biển có tên khoa học Bacopa monnieri là loại cây thân bò ưa ẩm, thường mọc ở vùng ven ao hồ, bờ ruộng hoặc khu vực đất ngập nước. Ở Việt Nam, cây vừa được dùng làm rau ăn vừa là dược liệu dân gian nổi tiếng với công dụng liên quan đến trí não và thần kinh.
Theo Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam, từ lâu, dân gian đã gọi rau đắng biển là “rau đắng nhớ lâu”, thường dùng cho người học tập, làm việc trí óc hoặc người bị mất ngủ, căng thẳng nhẹ. Loại rau này có thể ăn sống, nấu canh, nhúng lẩu (cá kèo) hoặc sắc nước uống.
Rau đắng biển là một trong số ít dược liệu dân gian có nhiều bằng chứng nghiên cứu tương đối rõ ràng. Cây chứa bacoside A và bacoside B, những hoạt chất chính có tác dụng tăng dẫn truyền thần kinh, hỗ trợ cải thiện trí nhớ và khả năng học tập.
“Các hoạt chất trong rau đắng biển còn bảo vệ tế bào não trước stress oxy hóa. Một số nghiên cứu lâm sàng cho thấy sử dụng Bacopa trong khoảng 8-12 tuần có thể cải thiện trí nhớ ngắn hạn, tăng tốc độ xử lý thông tin, giảm lo âu nhẹ và hỗ trợ giấc ngủ”, Tiến sĩ Phương cho biết.
Không chỉ tác động đến não bộ, rau đắng biển còn mang lại nhiều lợi ích khác cho sức khỏe. Nhờ chứa các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên, loại rau này hạn chế tổn thương tế bào do gốc tự do gây ra, hỗ trợ làm chậm quá trình lão hóa.
Một số nghiên cứu cũng ghi nhận rau đắng biển có đặc tính chống viêm nhẹ, hỗ trợ giảm tình trạng viêm trong cơ thể. Vị đắng tự nhiên của cây kích thích tiết dịch tiêu hóa, giúp ăn ngon miệng hơn và hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa.
Trong y học dân gian, rau đắng biển còn được dùng để thanh nhiệt, hỗ trợ giải độc cơ thể và làm dịu cảm giác bồn chồn, khó ngủ. Nhiều người sử dụng loại rau này trong giai đoạn căng thẳng kéo dài hoặc khi cần tập trung học tập, làm việc.
Rau đắng biển có thể chế biến khá đơn giản, thường dùng để nấu canh với tôm, thịt băm, nhúng lẩu, ăn sống như rau ghém để giữ vị đắng đặc trưng. Ngoài ra, cây còn được phơi khô để sắc nước uống hoặc bào chế thành các sản phẩm hỗ trợ trí não.
Dù vậy, chuyên gia khuyến cáo người dân không nên lạm dụng rau đắng biển. Việc dùng quá nhiều có thể gây khó chịu dạ dày, đầy bụng hoặc buồn nôn do vị đắng và tác động kích thích tiêu hóa.
Phụ nữ mang thai, người có bệnh lý tiêu hóa hoặc đang sử dụng thuốc điều trị thần kinh cần thận trọng khi dùng. Rau đắng biển chỉ có tác dụng hỗ trợ, không thể thay thế thuốc điều trị trong các bệnh lý thần kinh nặng như sa sút trí tuệ, trầm cảm hay rối loạn thần kinh nghiêm trọng. Việc kết hợp chế độ ăn lành mạnh, ngủ đủ giấc và vận động thường xuyên vẫn là yếu tố quan trọng để duy trì trí nhớ và sự tập trung lâu dài.
Rau sam từ lâu đã được dân gian sử dụng giúp thanh nhiệt, lợi tiểu, “rửa” đường tiết niệu và hỗ trợ đào thải cặn nhỏ, sỏi thận.
Theo kinh nghiệm dân gian và nghiên cứu hiện đại, có ít nhất 3 loại rau mọc dại được chứng minh có tác dụng tích cực trong việc cải thiện trí nhớ, giảm căng thẳng thần kinh.
Ngải cứu không chỉ là rau ăn mà còn được dùng chữa nhiều bệnh như đau xương khớp, cảm, sổ mũi, đặc biệt tốt cho phụ nữ.
