Ớt có tên khoa học Capsicum frutescens, là gia vị quen thuộc trong bữa ăn của người Việt. Vị cay nóng đặc trưng của ớt không chỉ làm món ăn hấp dẫn hơn mà còn tạo ra nhiều tác động sinh học đối với cơ thể, đặc biệt là hệ tiêu hóa và quá trình chuyển hóa năng lượng.
Theo Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam, hoạt chất quan trọng nhất trong ớt là capsaicin. Đây là chất tạo vị cay, đồng thời có khả năng kích thích tiết dịch tiêu hóa, tăng nhu động ruột, giúp ăn ngon miệng hơn, nhất là khi cơ thể mệt mỏi, chán ăn. Capsaicin còn có tính kháng khuẩn nhẹ trong đường ruột.
Một số nghiên cứu cho thấy capsaicin có thể làm tăng sinh nhiệt, hỗ trợ tiêu hao năng lượng và thúc đẩy oxy hóa chất béo ở mức độ nhẹ. Nhờ đó, ăn cay hợp lý có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng và giảm cảm giác thèm ăn. Tuy nhiên, hiệu quả này không lớn nếu không kết hợp chế độ dinh dưỡng khoa học và vận động thường xuyên.
Ngoài capsaicin, ớt còn chứa nhiều vitamin và khoáng chất có lợi cho sức khỏe. Trong 100g ớt tươi có hàm lượng vitamin C khá cao, cùng vitamin A, vitamin B6, kali và các chất chống oxy hóa như carotenoid, flavonoid. Những dưỡng chất này góp phần tăng cường miễn dịch, bảo vệ tế bào trước tác động của gốc tự do và hỗ trợ sức khỏe tim mạch.
Trong y học cổ truyền, ớt có vị cay, tính nhiệt, tác dụng ôn trung, tán hàn, thường được dùng khi ăn đồ lạnh hoặc khi cơ thể dễ bị đầy bụng, lạnh bụng. Nhiều người có thói quen ăn ớt cùng các món nhiều đạm, nhiều mỡ để giảm cảm giác ngấy và hỗ trợ tiêu hóa. Với hải sản hoặc món có tính hàn, vị cay nóng của ớt còn giúp cân bằng tính lạnh, hạn chế đau bụng, khó tiêu.
Tương tự, một bát nước chấm thêm vài lát ớt cay cũng có tác dụng kích thích vị giác, giúp bữa ăn ngon miệng hơn.
Tuy nhiên, Tiến sĩ Phương nhấn mạnh, việc sử dụng ớt cần ở mức hợp lý. Theo đó, những người bị viêm loét, trào ngược dạ dày, viêm đại tràng nên hạn chế ăn cay vì capsaicin có thể làm kích ứng niêm mạc tiêu hóa, khiến triệu chứng đau rát, khó chịu nặng hơn.
Người đang bị nóng trong, nổi nhiệt miệng, táo bón cũng không nên dùng nhiều ớt vì tính nhiệt của loại gia vị này có thể khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn.
Ngoài ra, ăn quá cay trong thời gian dài có thể gây nóng rát dạ dày, đau bụng, tiêu chảy, tăng tiết axit hoặc làm rối loạn tiêu hóa. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh lý đường tiêu hóa nên đặc biệt thận trọng.
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo, người trưởng thành khỏe mạnh chỉ nên ăn khoảng 1-2 quả ớt tươi mỗi ngày hoặc lượng vừa đủ để tạo vị cay nhẹ trong món ăn, không nên ăn cay liên tục trong nhiều bữa.
Không chỉ giải nhiệt trong mùa hè, dưa hấu còn được xem như vị thuốc trong y học cổ truyền. Đáng chú ý, phần vỏ thường bị bỏ đi lại giúp lợi tiểu, thanh nhiệt hiệu quả.
Đối với người trung niên, điều chỉnh bữa sáng quan trọng hơn việc dùng thực phẩm chức năng. Chỉ cần thêm trứng, sữa, kết hợp một ít cá hoặc thịt nạc đồng thời giảm lượng tinh bột đơn giản, cơ thể sẽ cải thiện rõ rệt sau một thời gian.
Loại rau mọc hoang quen thuộc ở vùng đồng ruộng miền Bắc không chỉ là nguyên liệu làm bánh khúc nổi tiếng Hà Nội mà còn là vị thuốc giảm ho, long đờm hiệu quả.
