Cá nâu (hay còn gọi là cá hói, cá nâu vuông) là loài thủy sản có khả năng thích nghi cao, sinh sống được trong môi trường nước ngọt, nước lợ lẫn nước mặn.
Đặc tính này khiến cá nâu đặc biệt phù hợp với điều kiện sinh thái đa dạng ở các tỉnh thành miền Tây Nam Bộ như Vĩnh Long, Cần Thơ…, và phổ biến hơn cả là ở Cà Mau – địa phương sở hữu hệ thống kênh rạch chằng chịt đan xen với rừng đước, rừng mắm và các vuông tôm truyền thống.
Thoạt nhìn, cá nâu trông khá giống cá dìa vì cùng có hình dạng bầu, dẹp, hơi tròn và phần đầu nhỏ, ngắn. Tuy nhiên, nếu trên lớp da màu đen trơn nhẵn của cá dìa có những chấm vàng sẫm thì cá nâu lại có hoa văn như da beo.
Lưng chúng hình vòm, đôi khi hơi vuông và trên thân có những đốm tròn sẫm màu phân bố không đều, nhạt dần về phía bụng.
Cá nâu chủ yếu ăn các thức ăn có sẵn trong tự nhiên như rong, tảo, mùn bã hữu cơ và các sinh vật thủy sinh nhỏ, tuy lớn chậm nhưng thịt chắc, ngọt thơm và đảm bảo sạch, lành.
Anh Nguyễn Đông – ngư dân ở xã Cái Nước (tỉnh Cà Mau) cho biết, thời điểm lý tưởng để khai thác cá nâu là vào cuối năm. Lúc này, cá nâu đạt chất lượng cao, thịt chắc, mẩy và béo mập, có thể nặng hơn nửa cân mỗi con.
“Giá trị của cá nâu nằm ở chất lượng thịt. Thịt cá chắc, có vị ngọt tự nhiên, không bở, không tanh gắt như một số loài cá nước lợ khác.
Đặc biệt, loài cá này rất ít xương dăm, lại dễ chế biến nên được người dân địa phương ưa chuộng, sử dụng phổ biến trong bữa cơm hàng ngày”, anh Đông cho hay.
Theo kinh nghiệm của người đàn ông này, khi mua cá nâu, nên chọn những con tươi sống hoặc vừa được đánh bắt, còn bơi khỏe, phản xạ nhanh. Da có màu nâu xám tự nhiên, các đốm trên thân có màu sẫm rõ nét, không bị trầy xước hay nhớt, đục; mang cá đỏ tươi, không thâm và thân cá ấn nhẹ tay vẫn thấy có độ đàn hồi tốt, thịt chắc là cá ngon.
“Với cá nâu vuông (ở vuông tôm) hoặc cá nâu đánh bắt tự nhiên ở vùng nước lợ như kênh rạch, thịt thường chắc hơn cá nuôi công nghiệp hay cá biển, cá sông, khi chế biến ít ra nước và giữ được vị ngọt đặc trưng”, anh nói thêm.
Ở Cà Mau, cá nâu là nguyên liệu chế biến ra nhiều món ngon như nướng, chiên sả ớt, nấu canh chua, hấp, nấu cháo… nhưng được ưa chuộng hơn cả là món cá nâu kho trái giác.
Vị chua thanh của trái giác hòa quyện cùng vị béo ngọt của cá nâu, thêm chút cay nồng của ớt và mùi thơm của tiêu tạo cho món ăn có hương vị rất riêng, ăn kèm cơm nóng càng hấp dẫn.
Từng có dịp trải nghiệm một số món ăn chế biến từ cá nâu khi đi du lịch Cà Mau, chị Hoài Lý (ở TPHCM) nhận xét loại cá này có hương vị tươi ngon, thịt dày, thơm, ngọt béo, xương ít và mềm.
“Cá nâu thường sống ở chỗ nước sạch và chỉ ăn các loại phù sinh nên được đánh giá là loại thực phẩm sạch, lành. Sau khi sơ chế, người dân địa phương thường để nguyên con đem nấu ăn, không cắt khúc hay làm mang, ruột”, chị chia sẻ.
Theo cảm nhận của chị, mỗi món ăn chế biến từ cá nâu lại có hương vị đặc trưng riêng. Trong đó, chị ấn tượng nhất món cháo cá nâu và cá nâu kho trái giác.
Thỉnh thoảng, chị Lý lại đặt người quen ở Cà Mau ship cho vài cân cá nâu tươi đã sơ chế sạch sẽ, đóng gói và hút chân không để đổi bữa cho cả gia đình cùng thưởng thức.
