Nghị định 90/2026 của Chính phủ có hiệu lực từ ngày 15/5 đã chỉnh sửa, bổ sung nhiều nội dung về hành vi vi phạm hành chính trong y tế, trong đó có lĩnh vực dân số. So với Nghị định 117/2020, mức phạt của nhiều hành vi vi phạm về lựa chọn giới tính thai nhi tăng mạnh.
Tăng mạnh mức xử phạt
Nghị định 90 tăng mạnh mức xử phạt đối với các hành vi bói toán để xác định giới tính thai nhi được nâng mức phạt từ 3-5 triệu đồng lên 5-7 triệu đồng.
Phạt tiền từ 7-15 triệu đồng (mức phạt cũ là 5-10 triệu) đối với hành vi bắt mạch, siêu âm hoặc xét nghiệm cho người đang mang thai để chẩn đoán và tiết lộ, cung cấp thông tin về giới tính thai nhi, trừ trường hợp pháp luật có quy định. Cơ sở, cá nhân vi phạm còn bị tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động, giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề từ 1-3 tháng.
Hành vi đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần để ép buộc người khác phải áp dụng phương pháp để có được giới tính thai nhi theo ý muốn sẽ bị phạt từ 7-15 triệu đồng (mức phạt cũ là 5-10 triệu).
Nếu dùng vũ lực ép buộc người khác phải áp dụng phương pháp để có được giới tính thai nhi theo ý muốn, mức phạt lên tới 20 triệu đồng (mức cũ tối đa là 15 triệu).
Mức phạt tiền từ 20 đến 25 triệu đồng (tăng thêm 5 triệu so với mức cũ) được áp dụng với hành vi chỉ định hoặc hướng dẫn sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng và các loại chế phẩm dưới mọi hình thức tác động vào quá trình thụ thai để có được giới tính thai nhi theo ý muốn; Cung cấp dụng cụ, thuốc, vật tư, thực phẩm chức năng và các loại chế phẩm dưới mọi hình thức tác động vào quá trình thụ thai để có được giới tính thai nhi theo ý muốn…
Ngoài bị phạt tiền, cá nhân/cơ sở vi phạm còn bị đình chỉ hoạt động, tước quyền sử dụng giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề từ 1-3 tháng.
Nghị định 90 cũng tăng mức phạt với các hành vi loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính. Trong đó, mức phạt cao nhất lên tới 30 triệu đồng đối với hành vi phá thai mà biết rõ thai phụ muốn loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính. So với quy định trong Nghị định 117, mức phạt này tăng thêm 10 triệu đồng.
Ngoài ra, cá nhân/cơ sở vi phạm còn bị tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động, giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề từ 6-12 tháng.
13 năm nữa Việt Nam có nguy cơ thừa 1,5 triệu nam giới
Lựa chọn giới tính thai nhi là một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh – mối thách thức với phát triển bền vững.
Tại Việt Nam, năm 2006, tỷ số giới tính khi sinh ở mức 109,8 bé trai/100 bé gái sinh ra sống, vượt ngưỡng cân bằng tự nhiên (103-107); năm 2015 là 112,8, năm 2024 là 111,4.
Theo Bộ Y tế, dự báo nếu tỷ số giới tính khi sinh vẫn “neo cao” như hiện nay, 13 năm nữa, Việt Nam sẽ có 1,5 triệu nam giới 15-49 tuổi dư thừa, con số này tăng lên 2,5 triệu vào năm 2059.
Điều đó sẽ dẫn tới nguy cơ phá vỡ cấu trúc gia đình, một bộ phận nam giới sẽ phải kết hôn muộn, không có khả năng kết hôn, gia tăng tình trạng buôn bán phụ nữ, trẻ em gái, mại dâm, bạo hành giới, tội phạm xuyên quốc gia… gây mất ổn định trật tự an ninh, an toàn xã hội.
Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh ở Việt Nam lan rộng ra nhiều địa phương, nguy cơ thừa nam, thiếu nữ hiện hữu. Bắc Ninh, Hà Nội là hai địa phương có tình trạng mất cân bằng cao nhất.
