Khi tới Cà Mau, du khách thường được hướng dẫn viên hoặc bà con địa phương giới thiệu: “Đất rừng U Minh sản vật ngon lắm/ Nhất ong, nhì mắm chạm lưỡi nhớ nhau hoài”.
Một món ăn nổi tiếng, chế biến ngon miệng từ đa dạng các sản vật U Minh, phải kể tới lẩu mắm. Dù món này phổ biến ở nhiều tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long nhưng hương vị lẩu mắm U Minh vẫn có đặc trưng riêng, thu hút du khách gần xa.
Cuối năm 2022, lẩu mắm U Minh (tỉnh Cà Mau) là một trong 11 đặc sản của Việt Nam được Tổ chức kỷ lục Châu Á xác lập giá trị ẩm thực của châu Á. Trước đó, lẩu mắm U Minh lọt top 100 món ăn đặc sản Việt Nam.
Món ăn này là sự tổng hòa của các loại nguyên liệu như mắm cá, các loại cá đồng, nước dừa tươi, ăn kèm với rất nhiều loại rau “trời cho” ở rừng U Minh trù phú.
“Những nguyên liệu làm lẩu mắm U Minh không đắt đỏ, thậm chí nhiều món có thể thu lượm ngoài đồng, ven sông hồ, chẳng mất tiền mua. Thế nhưng, qua sự kết hợp hài hòa, khéo léo của người dân, món ăn lại trở nên hấp dẫn từ hình thức tới hương vị.
Đây trở thành món ăn ‘nhất định phải thử’ khi du khách ghé thăm đất mũi Cà Mau”, anh Trung Anh, một hướng dẫn viên chuyên tour miền Tây cho biết.
Lẩu mắm U Minh ngon nhất là khi làm từ mắm cá sặc bướm. Cá sặc là loài cá nước ngọt tập trung nhiều nhất theo ruộng lúa, ao, đìa. Cá tuy nhỏ, nhiều xương nhưng thịt săn chắc, ngọt rất tự nhiên và khi làm mắm dậy mùi đặc trưng. Nếu không có mắm cá sặc bướm thì những loại mắm cá đồng khác như mắm cá linh, mắm cá lóc đều có thể làm nguyên liệu cho lẩu mắm trứ danh.
Những con cá mắm được nấu rã thịt, lược bỏ xương, thêm nước dừa tươi, sả băm nhuyễn và nêm gia vị để khử mùi tanh, tạo mùi thơm. Bà con dùng nước dừa tươi nấu lẩu mắm để có hậu vị ngọt, tỏa hương thơm dễ chịu.
Nhiều người còn thêm đường hoặc sữa bò để nước dùng thơm, béo sánh. Do được chế biến kỳ công, hài hòa nên nước lẩu đậm đà nhưng không “mặn đắng mặn chát” như nhiều người tưởng tượng.
Đồ ăn cùng món lẩu mắm là các loại cá đồng như cá lóc, cá rô, trê trắng, lươn, tôm càng, nghêu… được bà con đánh bắt hoặc mua tại chợ rồi mang về làm sạch. Đây là những loại thủy sản đồng quê ở vùng nước lợ, giá không hề đắt đỏ.
Lẩu mắm U Minh cũng không thể thiếu các loại rau đồng, thường mọc hoang dã ở vùng rừng U Minh trù phú như đọt choại, bông súng, điên điển, rau đắng, bông so đũa, hẹ nước, năn bộp… Các loại rau không chỉ đa dạng về màu sắc mà còn đủ vị chua, chát, đắng, bùi, kết hợp hài hòa.
Ví dụ như đọt choại là loại rau tên lạ với du khách miền Bắc, miền Trung nhưng mọc dại tốt um, nhất là khi mùa mưa đến ở nhiều vùng rừng, bãi hoang miền Tây. Đọt choại có vị ngọt thanh tự nhiên, ăn vào có cảm giác trơn và giòn như đậu bắp.
Điên điển cũng là loại cây không cần chăm sóc, hoa nở thành chùm vàng rực rỡ, thường nở từ khuya đến sáng. Mùi vị của điên điển khá đặc biệt: lúc đầu hơi đăng đắng, nhai kỹ lại cảm nhận được vị ngọt bùi đan xen.
Khi thưởng thức lẩu mắm, thực khách sẽ cảm nhận được vị mặn mà, béo ngậy của nước lẩu, đặc sản cá đồng ngọt thịt và các loại rau giòn giòn, tươi rói. Tất cả hòa quyện, tạo nên hương vị hấp dẫn.
Hiện nay, lẩu mắm U Minh cũng được nhiều nhà hàng ở các thành phố lớn khắp 3 miền đưa vào thực đơn và được thực khách ưa chuộng.
