Nằm ở chân núi Sam, phường Châu Đốc, tỉnh An Giang, chùa Tây An là một trong những ngôi chùa cổ tiêu biểu của vùng Tây Nam Bộ. Chùa được Tổng đốc Doãn Uẩn cho xây dựng vào năm 1847, đến nay đã trải qua nhiều lần mở rộng, trùng tu, trở thành điểm tựa tâm linh quan trọng của người dân địa phương và du khách thập phương.
Chùa tọa lạc trên nền đất cao, thoáng đãng, với tổng diện tích khuôn viên khoảng 15.000m2. Từ xa, chùa Tây An dễ dàng thu hút ánh nhìn bởi kiến trúc nổi bật với 3 ngôi cổ lầu mái tròn hình củ hành, sơn màu rực rỡ, tạo nên dáng vẻ vừa uy nghi vừa khác lạ giữa không gian núi non.
Toàn thể công trình được xây dựng theo bố cục chữ “Tam”. Chùa Tây An từng được Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam công nhận là ngôi chùa đầu tiên tại Việt Nam kết hợp phong cách nghệ thuật Ấn Độ với kiến trúc cổ truyền dân tộc.
Chùa được xây dựng bằng các vật liệu bền chắc như gạch, ngói, xi măng. Ngay cổng tam quan là tượng Quan Âm Thị Kính. Bên trong là khoảng sân nhỏ với cột cờ cao 16m, hai bên đặt tượng hai chú voi: một voi trắng 6 ngà và một voi đen 2 ngà, tạo điểm nhấn độc đáo cho không gian.
Chánh điện nằm ở vị trí trung tâm khuôn viên, là một công trình rộng lớn với thiết kế hai tầng mái cong vút. Điểm đặc biệt là mái chùa được lợp ngói đại ống, khác với kiểu ngói vảy cá phổ biến ở các ngôi chùa miền Bắc.
Hai bên chánh điện là lầu chiêng và lầu trống, đều có mặt bằng hình tứ giác, tạo thế cân xứng. Trên đỉnh chánh điện, các hình tượng tứ linh – long, lân, quy, phượng – được chạm khắc tinh xảo, thể hiện tay nghề điêu luyện của các nghệ nhân xưa.
Nền chùa được lát gạch bông. Phía sau chánh điện là gian nhà thờ rộng rãi, thông thoáng. Hệ thống cột gỗ đã được trùng tu, gia cố bằng trụ bê tông nhằm đảm bảo độ bền vững cho công trình.
Bên trong chánh điện hiện lưu giữ khoảng 150 pho tượng lớn nhỏ. Các tượng Phật, Bồ Tát, La Hán, Bát bộ Kim Cang, Ngọc Hoàng, Huỳnh Đế, Thần Nông… chủ yếu được tạc từ gỗ cổ thụ, chạm trổ công phu.
Trên trần khu vực lối vào chánh điện còn có các tượng thần mang đậm dấu ấn văn hóa Ấn Độ, góp phần làm nổi bật sự giao thoa kiến trúc – tín ngưỡng đặc sắc của chùa Tây An.
