Theo Điều 44 Nghị định 102/2024/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 226/2025/NĐ-CP), căn cứ để giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với trường hợp không thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư, chấp thuận nhà đầu tư theo pháp luật về đầu tư là quy hoạch sử dụng đất cấp xã hoặc quy hoạch được lập theo quy định của pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Trong khi đó, pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn hiện quy định 3 cấp độ gồm: quy hoạch chung, quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết, nhưng không nêu cụ thể cấp quy hoạch nào được dùng làm căn cứ giải quyết hồ sơ chuyển mục đích sử dụng đất.
Để có cơ sở triển khai thực hiện, người dân đề nghị cơ quan quản lý hướng dẫn rõ việc áp dụng cấp độ quy hoạch đô thị và nông thôn trong việc giải quyết hồ sơ chuyển mục đích sử dụng đất.
Trả lời vấn đề trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, khoản 5 Điều 116 Luật Đất đai 2024 đã quy định căn cứ để giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất.
Theo đó, căn cứ cho phép chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp trong khu dân cư, đất nông nghiệp trong cùng thửa đất có đất ở sang đất ở hoặc chuyển mục đích sử dụng các loại đất phi nông nghiệp không phải là đất ở sang đất ở đối với hộ gia đình, cá nhân là quy hoạch sử dụng đất cấp huyện hoặc quy hoạch chung hoặc quy hoạch phân khu theo quy định của pháp luật về quy hoạch đô thị đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Tại khoản 6 Điều 4 Nghị định số 226/2025 của Chính phủ quy định sửa đổi, bổ sung Điều 50 Nghị định số 102/2024 quy định về trình tự, thủ tục chấp thuận chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa, đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất sang mục đích khác quy định tại khoản 1 Điều 122 Luật Đất đai.
Cụ thể, cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp xã có trách nhiệm tổng hợp nhu cầu và lập danh mục dự án phải chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa, đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ và đất rừng sản xuất để thực hiện dự án đầu tư trên địa bàn, trừ các trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 67 Luật Đất đai.
UBND cấp xã trình UBND cấp tỉnh chấp thuận danh mục dự án phải chuyển mục đích sử dụng đất có diện tích đất trồng lúa, đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất.
UBND cấp tỉnh có văn bản chấp thuận danh mục dự án phải chuyển mục đích sử dụng đất có diện tích đất trồng lúa, đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất.
Đối với trường hợp chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa, đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ và đất rừng sản xuất sang mục đích khác mà không phải lập dự án đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư thì không phải thực hiện thủ tục quy định tại các khoản 1, 2 và 3 Điều này.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc chuyển mục đích sử dụng đất căn cứ vào các quy định trên để xem xét, quyết định.
Căn cứ cho phép chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định tại khoản 5 Điều 116 Luật Đất đai là một trong các quy hoạch (quy hoạch sử dụng đất cấp huyện hoặc quy hoạch chung hoặc quy hoạch phân khu), không phải là tất cả quy hoạch trên.
Nhiều hộ dân khai hoang hoặc được giao đất trồng lúa từ hàng chục năm trước, sau đó tự chuyển sang trồng cây lâu năm hoặc xây nhà ở.
Chuyển mục đích sử dụng đất đã được chấp thuận và hoàn thành nghĩa vụ tài chính, nhưng khi làm thủ tục tách thửa lại bị trả hồ sơ do vướng quy hoạch. Trường hợp này người dân có quyền yêu cầu hoàn trả tiền đã nộp hay không?
