Sâu chít
Sâu chít là loại ấu trùng sống ký sinh trong thân cây chít (hoặc cây le, cây đót), được tìm thấy chủ yếu ở các tỉnh Trung du và miền núi phía Bắc, trong đó phổ biến hơn cả là ở Điện Biên.
Nhiều năm nay, sâu chít được người địa phương khai thác làm thực phẩm và dược liệu. Chúng còn được bà con ví như “thần dược”, truyền tai nhau rằng sâu chít có giá trị dinh dưỡng cao, giúp tăng cường sức khỏe và bồi bổ cơ thể.
Mùa thu hoạch sâu chít thường vào cuối thu đầu đông, chừng từ tháng 11 đến tháng 12 hằng năm, hoặc tháng 1 đến tháng 2 âm lịch.
Đây được xem là thời điểm sâu chít đạt kích thước to, béo mũm và có chất lượng tốt nhất, cho năng suất cao.
Ở Điện Biên, sâu chít thường được đem ngâm rượu hoặc chế biến thành các món ăn như rang lá chanh, tẩm bột chiên, nấu cháo, rán trứng…
Trong đó, rượu sâu chít còn được công nhận là đặc sản địa phương, từng lọt Top 100 đặc sản quà tặng Việt Nam 2020-2021 do Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (Vietkings) và Tổ chức Top Việt Nam (VietTop) bình chọn.
Bánh khẩu xén
Bánh khẩu xén Mường Lay là món bánh độc đáo của đồng bào dân tộc Thái trắng ở Điện Biên, từng được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (Vietkings) và Tổ chức Top Việt Nam (VietTop) bình chọn vào Top 100 đặc sản quà tặng Việt Nam (2021-2022).
Ngoài Mường Lay, bánh khẩu xén còn được ưa chuộng và xuất hiện phổ biến ở nhiều địa phương khác trong tỉnh, trở thành thức quà quê yêu thích của người dân và du khách gần xa.
Trong ngôn ngữ của người Thái, khẩu là gạo, xén là cắt, chia miếng.
Bánh khẩu xén làm từ gạo nếp hoặc củ sắn, sau khi đồ chín các nguyên liệu thì đem xay nhuyễn, dàn mỏng rồi phơi khô, cắt thành các miếng nhỏ để sử dụng dần.
Bánh khẩu xén làm từ gạo chỉ nên phơi trong điều kiện râm mát, không phơi nắng và phải tránh trời mưa để bánh không bị ẩm mốc. Riêng bánh khẩu xén làm từ sắn có thể phơi nắng.
Khi sử dụng, bánh sẽ được rán/chiên nóng trong dầu, mỡ, căng phồng như bánh phồng tôm. Món bánh này ăn giòn rụm, dậy mùi thơm, có vị ngọt tự nhiên của gạo nếp nương.
Nhộng ong đất dầm trám đen
Trời chớm thu, se lạnh là thời điểm trám đen ở vùng núi Tây Bắc nói chung và Điện Biên nói riêng vào mùa. Từ tháng 9 đến trước Tết nguyên đán, người dân nơi đây cũng thường thu hoạch nhộng ong đất, kết hợp với trám đen và xôi nếp nương thành món đặc sản thơm ngon.
Người Điện Biên thường chọn loại nhộng bánh tẻ (không quá non cũng không quá già), có màu trắng sữa, bằng ngón tay út.
Người ta gỡ lấy nhộng rồi nhúng vào nước nóng để thịt săn lại. Sau đó rửa qua nước muối pha loãng để sát trùng, loại bỏ nhớt, rửa lại bằng nước sạch.
Nhộng ong sau khi sơ chế sạch thì đem hấp trong khoảng 5-7 phút để nhộng giữ được hình dáng, màu sắc ban đầu.
Trám đen phải là loại trám rừng, quả nhỏ, thon về hai đầu, vỏ nhẵn và không bị đốm, có lớp phấn trắng bên ngoài.
Quả trám được thả vào nước đun sôi để nguội đến khoảng 50 độ C trong hơn nửa tiếng đến khi mềm. Dùng tay bẻ đôi quả trám để tách hạt và thịt.
Nguyên liệu nấu xôi là gạo nếp nương, hạt to, tròn, căng mẩy. Gạo được ngâm nước khoảng 3-4 tiếng rồi đồ trong 30-40 phút trên lửa nhỏ.
Khi ăn, nhộng ong được dầm nát cùng thịt quả trám đen để hòa quyện hương vị. Tuy vậy, món này không phải ai cũng đủ can đảm để thử.
