Bên dưới Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh (tức Dinh Gia Long trước đây) tồn tại hệ thống hầm bí mật, gắn với nhiều dấu mốc thăng trầm của lịch sử.
Hệ thống hầm bí mật được bố trí phía sau khuôn viên tòa nhà, xây dựng từ năm 1962 theo thiết kế của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ.
Hầm có một lối đi chính chạy dọc theo chiều dài tòa nhà. Sau khi chỉnh trang, công trình được mở thêm lối đi, cải tạo hệ thống chiếu sáng và sơn mới. Hiện khách có thể tham quan khoảng 150m, dài hơn so với trước.
Trên tường và dọc các hành lang được lắp đặt nhiều màn hình, trình chiếu bản vẽ thiết kế Dinh Gia Long, cùng tư liệu lịch sử, hình ảnh về các cuộc đảo chính và những di tích tiêu biểu của thành phố.
Thái Bảo (phường Bình Thạnh, TPHCM) chia sẻ: “Đây là lần đầu tôi xuống hầm tránh bom, một trải nghiệm khá thú vị. Khi vào bên trong, tôi mới cảm nhận rõ không gian khá nóng và có phần bí bách”.
Trong tủ kính trưng bày bản đối chiếu giữa kế hoạch dự trù và quá trình thi công hầm trú ẩn trong dinh. Theo ghi nhận, tổng kinh phí hoàn thiện công trình lên tới hơn 12,5 triệu đồng – mức chi rất lớn vào thời điểm bấy giờ.
Ngoài ra, hình ảnh phòng tiếp khách của Tổng thống Ngô Đình Diệm cũng được giới thiệu, nơi vẫn còn lưu giữ bộ bàn ghế từng đặt trong hầm trú ẩn từ năm 1963.
Hầm được lắp đặt 6 cửa sắt đúc liền khối, sử dụng cơ chế bánh lái để khóa cùng các chốt sắt lớn gia cố. Đây là kiểu cửa vận hành như bánh lái tàu, chỉ người ở bên trong mới có thể đóng mở.
Trên tường và dọc các hành lang lắp đặt nhiều màn hình trình chiếu bản vẽ thiết kế Dinh Gia Long. Năm phòng mới mở phần lớn để trống, chủ yếu treo màn hình trưng bày. Chỉ một phòng duy nhất đặt máy phát điện, thiết bị này đã có từ trước khi tòa nhà được chuyển đổi công năng thành bảo tàng.
Hầm còn có nhiều ngách nhỏ phục vụ nhu cầu trú ẩn. Khi xảy ra sự cố, chỉ trong khoảng 5 phút, các yếu nhân có thể được đưa xuống hầm an toàn. Bên trong được trang bị hệ thống liên lạc kết nối với bên ngoài, cùng hệ thống cấp nước sạch và thoát thải, đảm bảo vận hành liên tục.
Các lối ra được bố trí trong khuôn viên phía sau dinh thự, mở về hướng đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa và Pasteur. Ngoài ra, hầm còn có hai cửa thoát hiểm phía sau, nằm cách tòa nhà khoảng 20m, cũng hướng ra hai tuyến đường này.
Trong giai đoạn 1885–1890, Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh (đường Lý Tự Trọng, phường Sài Gòn), tiền thân là Dinh Gia Long, được thiết kế bởi kiến trúc sư người Pháp Alfred Foulhoux.
Ban đầu, công trình là Bảo tàng Thương mại, sau đó trở thành nơi ở của Thống đốc Nam Kỳ. Năm 1962, khi Dinh Độc Lập bị ném bom hư hại nặng, nơi đây được sử dụng làm chỗ ở và làm việc tạm thời của Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm. Sau năm 1975, tòa nhà được chuyển đổi thành bảo tàng.
Mang phong cách tân cổ điển Pháp, công trình nổi bật với bố cục đối xứng, mái ngói dốc và các chi tiết trang trí tinh tế. Trải qua nhiều biến cố lịch sử, nơi đây không chỉ là chứng tích của Sài Gòn qua các thời kỳ mà còn lưu giữ hàng nghìn hiện vật, tư liệu quý giá.
Cạnh hồ bơi của khách sạn 5 sao lâu đời bậc nhất Thủ đô có một cầu thang nhỏ, dẫn xuống căn hầm tránh bom nằm sâu dưới mặt đất.
