Ba khía
Ở Cà Mau có một loài 8 cẳng, 2 càng – khá giống với cua đồng nhưng mang tên là ba khía.
Thực tế, đây là loài giáp xác thuộc họ cua, trên lưng có ba gạch nên được đặt tên ba khía. Tương tự cua đồng, chù ụ, ba khía thường làm hang sinh sống ở vùng nước mặn, lợ, ven sông rạch, nhất là dưới chân rừng ngập mặn.
Ba khía có ở các tỉnh miền Tây nhưng tập trung nhiều nhất là vùng Đất Mũi – Cà Mau. Khu vực được cho là có ba khía ngon nhất là Rạch Gốc, xã Phan Ngọc Hiển (trước đây là huyện Ngọc Hiển), Cà Mau. Nơi đây được bao phủ bởi rừng ngập mặn, tiếp giáp biển, nước sạch, nhiều thức ăn cho ba khía.
Bởi vậy, người dân từ xưa truyền tai nhau: “Muốn ăn ba khía, ốc len/ Thì xuống Rạch Gốc khéo quên đường về”.
Con ba khía ở Cà Mau được đánh bắt và chế biến quanh năm nhưng thời gian chính vụ là từ tháng 8 đến giữa tháng 10 (âm lịch). Lúc này ba khía được xem là ngon nhất, chắc thịt, nhiều gạch.
Ở Cà Mau, ba khía là nguyên liệu chế biến nên nhiều món ngon như ba khía rang me, hấp bia, rang muối…
Trong đó, nổi bật không kém là món ba khía muối, có thể ăn trực tiếp hoặc xé nhỏ ra trộn với các loại gia vị như chanh, đường, tỏi, ớt, rau răm… cho vừa vị hoặc làm gỏi cũng rất ngon.
Cá thòi lòi
Cá thòi lòi (hay cá leo cây) thuộc họ cá bống trắng, thường chọn những khu rừng ngập mặn, đất bãi bồi ven biển, ven sông để sinh sống và đào hang trú ngụ ở những nơi rậm rạp, nhất là dưới tán rừng, gốc cây.
Ở Việt Nam, loài cá này xuất hiện nhiều nhất tại Cà Mau.
Sở dĩ loài cá này có tên gọi như vậy là vì chúng có kích thước nhỏ chỉ khoảng 1-2 đầu ngón tay nhưng riêng cặp mắt lại to, “trông rất xấu xí”.
Cá thòi lòi còn có thể chạy nhảy và kiếm mồi trên cạn hay leo cây thoăn thoắt nhờ hai chiếc vây trước khỏe mạnh, đóng vai trò hoạt động như một đôi tay.
Cũng bởi những đặc điểm cấu tạo “có một không hai” trên cơ thể mà cá thòi lòi được Tổ chức Sinh vật thế giới xếp vào danh sách một trong 6 con vật “kỳ lạ nhất hành tinh”.
Tuy có vẻ ngoài kém hấp dẫn nhưng cá thòi lòi lại là đặc sản được yêu thích, có thể chế biến thành nhiều món như kho tiêu, nấu lẩu chua, chiên xù… nhưng ngon và được ưa chuộng nhất vẫn là nướng muối ớt.
Cá sau khi sơ chế sạch được đem xiên vào que tre. Người ta nướng cá trên bếp than hồng, nướng đến đâu thì quệt hỗn hợp muối, ớt và dầu điều lên đến đó. Khi lớp da cá chuyển màu nâu, giòn thì lật sang mặt còn lại, nướng đến khi món ăn dậy mùi thơm nức mũi.
Khi thưởng thức, chỉ cần dùng đũa rẽ dọc sống lưng để tách lấy phần thịt cá trắng tinh, chấm kèm với mắm chua cay hoặc muối tiêu ớt chanh.
Lẩu mắm U Minh
Ở Cà Mau có một món ăn nổi tiếng, chế biến từ các sản vật đa dạng của rừng U Minh, đó là lẩu mắm. Dù món này phổ biến ở nhiều tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long nhưng hương vị lẩu mắm U Minh vẫn có đặc trưng riêng, thu hút du khách.
Món lẩu mắm ở đây được chế biến từ nhiều loại nguyên liệu như mắm cá, các loại cá đồng, nước dừa tươi, ăn kèm với rất nhiều loại rau “trời cho” ở rừng U Minh trù phú.
Trong đó, món lẩu này ngon nhất là khi làm từ mắm cá sặc bướm – loài cá nước ngọt tuy nhỏ, nhiều xương nhưng thịt săn chắc, ngọt tự nhiên.
Đồ ăn cùng món lẩu mắm là các loại cá đồng như cá lóc, cá rô, trê trắng, lươn, tôm càng, nghêu… được bà con đánh bắt hoặc mua tại chợ rồi mang về làm sạch.
Ngoài ra, món ăn này cũng không thể thiếu các loại rau đồng, thường mọc hoang dã ở vùng rừng U Minh trù phú như đọt choại, bông súng, điên điển, rau đắng, bông so đũa, hẹ nước, năn bộp…
Khi thưởng thức lẩu mắm, thực khách sẽ cảm nhận được vị mặn mà, béo ngậy của nước lẩu, đặc sản cá đồng ngọt thịt và các loại rau giòn giòn, tươi rói.
