Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, cỏ may (tên khoa học là Chrysopogon aciculatus, thuộc họ hòa thảo, Poaceae) vốn là loài cây mọc hoang rất phổ biến tại Việt Nam.
“Khác với những loài cây cảnh kiêu sa, cỏ may sở hữu những quả có gai nhỏ, rất dễ bám chặt vào quần áo của người đi qua. Tuy mang lại chút phiền toái nhỏ nhưng trong Đông y và kinh nghiệm dân gian, toàn cây cỏ may lại là một vị thuốc quý trị các chứng bệnh do nhiệt gây ra”, Tiến sĩ Phương nói.
Ông cho biết, theo y học cổ truyền, cỏ may có vị ngọt nhạt, tính mát, sở hữu công năng thanh nhiệt, lợi tiểu và tiêu viêm nhẹ. Đặc biệt, đối với những người đang gặp các rắc rối về hệ bài tiết, loại cỏ này có nhiều tác dụng tốt:
Hỗ trợ đường tiết niệu: Nước sắc cỏ may làm dịu nhanh các chứng tiểu buốt, tiểu rắt, hỗ trợ điều trị viêm đường tiết niệu và sỏi tiết niệu thể nhẹ nhờ cơ chế tăng cường đào thải nước tiểu, kháng viêm tại chỗ.
Hỗ trợ điều trị các bệnh về gan: Tại các vùng Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, người dân từ lâu đã truyền tai nhau bài thuốc dùng cỏ may chữa bệnh vàng da, vàng mắt hoặc các chứng bệnh về gan.
Cách làm: Dùng 300g toàn cây cỏ may (bao gồm cả rễ) rửa sạch, thái nhỏ rồi đem sao vàng. Sắc cùng 0,5 lít nước cho đến khi cạn còn 250ml. Chia lượng nước này uống nhiều lần trong ngày thay nước lọc.
Không dừng lại ở những bài thuốc truyền miệng, y học hiện đại cũng đã bắt đầu chú ý đến giá trị sinh học của loài cây này.
Các nghiên cứu bước đầu cho thấy, trong cây cỏ may chứa hàm lượng lớn các hoạt chất quý như flavonoid, saponin và polyphenol. Đây đều là những chất có hoạt tính chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp kháng viêm, lợi tiểu mạnh và hỗ trợ bảo vệ các mô thận khỏi các tổn thương viêm nhiễm ở một mức độ nhất định.
Trong thực tế điều trị bằng thuốc Nam, để tăng cường hiệu quả, các thầy thuốc thường kết hợp cỏ may phơi khô với các vị thuốc quen thuộc khác như mã đề, râu ngô, hoặc cối xay… tạo thành những bài thuốc lợi tiểu, thanh lọc cơ thể toàn diện.
Dù cỏ may là vị thuốc lành tính, dễ tìm và có giá trị cao, Tiến sĩ Phương khuyến cáo người dân vẫn cần lưu ý khi sử dụng. Trong đó nhóm người có cơ địa lạnh hoặc đang bị tiêu chảy chỉ nên dùng với liều lượng vừa phải. Phụ nữ mang thai tuyệt đối không tự ý sử dụng mà cần tham khảo ý kiến của thầy thuốc.
“Giá trị lớn nhất của cây cỏ may nằm ở sự lành tính và khả năng sử dụng bền bỉ, giúp cơ thể thải độc tự nhiên nhưng đây là vị thuốc hỗ trợ chứ không phải thuốc đặc trị cho các trọng bệnh. Đối với các trường hợp sỏi thận kích thước lớn hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu nặng gây sốt, người bệnh phải đến bệnh viện để điều trị. Việc hiểu đúng và dùng đủ sẽ giúp loài cỏ dại này phát huy tối đa công năng”, Tiến sĩ Phương lưu ý.
Trong y học cổ truyền, cỏ mực (cây nhọ nồi) có vị ngọt, chua, tính mát, quy kinh can, thận, giúp lương huyết, bổ huyết, dưỡng can thận, hỗ trợ kích thích mọc tóc, kéo dài pha phát triển của tóc.
Được trồng lấy bóng mát, cây trứng cá từ quả chín ngọt đến lá đều có thể dùng pha nước uống có tác dụng tốt đối với sức khỏe.
Đơn đỏ là loài cây dân dã từ lâu đã được dân gian sử dụng để thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ tiêu hóa và cải thiện các vấn đề ngoài da.
