Ếch òn là động vật lưỡng cư cùng loại với ếch, cóc, ễnh ương, nhái… Tuy kích cỡ nhỏ chỉ bằng nửa nắm tay người lớn nhưng ếch òn có phần bụng phình to, bên ngoài phủ lớp nhầy nhơn nhớt.
Điều thú vị là loại ếch này chỉ sống trong đồi cát hay dưới chân núi, những nơi có đất cát tơi xốp.
Tại Việt Nam, ếch òn được tìm thấy chủ yếu ở tỉnh Khánh Hòa (Ninh Thuận cũ) và một phần ở khu vực giáp ranh với Lâm Đồng (Bình Thuận cũ).
Với người bản địa, ếch òn từ lâu đã trở thành đặc sản nức tiếng, là nguyên liệu chế biến ra nhiều món ăn ngon.
Chị Nguyễn Hạnh – tiểu thương ở Ninh Thuận cũ cho biết, ếch òn thường xuất hiện vào đầu mùa mưa (khoảng tháng 5, tháng 6 dương lịch). Đây cũng là thời điểm chúng bước vào giai đoạn sinh sản, cất tiếng kêu rền vang. Cũng bởi tiếng kêu đặc trưng mà ếch òn được người dân gọi với cái tên lạ tai như vậy.
Thức ăn của ếch òn là mối và các loài côn trùng có cánh bay tầm thấp. Đến mùa mưa, loại ếch này đẻ trứng trong vũng nước đọng rồi vùi mình xuống đất ẩm vào mùa khô. Trời mưa càng to và lâu thì ếch òn càng xuất hiện nhiều.
“Ếch òn được chia thành 2 loại, gồm ếch òn đá và ếch òn thường (còn gọi ếch òn quê). Trong đó, ếch òn đá xương to hơn nên có chiều dài nhỉnh hơn loại còn lại.
Dù vẻ ngoài có chút khác biệt nhưng các loại ếch òn đều được ưa chuộng vì xương mềm, thịt dai ngon, ngọt thơm”, chị nói.
Trước đây, ếch òn là món ăn dân dã của người bản địa, sau được thực khách biết đến nhiều hơn, xem như đặc sản hấp dẫn. Nguồn: Vung Mien
Theo người phụ nữ này, mùa săn ếch òn khá ngắn, thường kéo dài khoảng nửa tháng. Vì vậy, vào mùa, bà con địa phương lại tranh thủ từng đêm mưa để kiếm thêm thu nhập và cải thiện bữa ăn gia đình.
Vì mùa ếch òn khá ngắn, mỗi năm chỉ có một lần, số lượng lại không nhiều nên giá thành khá cao, khoảng 220.000 – 250.000 đồng/kg.
Tuy nhiên, chị Hạnh cho rằng, ếch òn là sinh vật có vai trò quan trọng trong chuỗi thức ăn và kiểm soát côn trùng, duy trì cân bằng sinh thái nên người dân cần khai thác hợp lý, tránh săn bắt tận diệt loại ếch này.
Mặc dù có vẻ ngoài kỳ dị khiến không ít thực khách thấy dè chừng, sợ nhưng ếch òn khi chế biến thành món ăn lại có hương vị thơm ngon khó tin.
Loại ếch này có thể biến tấu, sáng tạo thành các món như luộc/hấp, nướng muối ớt, xào lăn, trộn gỏi… nhưng phổ biến và được ưa chuộng hơn cả là món ếch òn nấu lá me chua.
Cách sơ chế ếch òn khá đơn giản. Để làm sạch lớp nhớt bên ngoài, người ta thường bóp qua với muối rồi trụng ếch với nước sôi khoảng vài phút, sau đó rửa lại bằng nước sạch.
Ếch òn khi chế biến thường để nguyên bộ da, mổ dọc bụng rồi cho vào chảo phi thơm với hành, tỏi.
Sau đó, người ta đun sôi nước, thêm vài gia vị và cho ếch vào nấu cùng. Khi thịt ếch chín, căng tròn thì cho thêm lá me, hành lá… tùy ý.
Ếch òn rất hợp nấu canh lá me chua. Vị chua của loại lá này giúp khử mùi và tăng hương vị hấp dẫn cho món ăn.
“Với ếch òn đầu mùa, bà con thường để cả con, không lọc bỏ phần lòng bên trong.
Tuy nhiên, cẩn thận hơn thì bạn nên bỏ ruột ếch bởi bộ phận này thường chứa nhiều ký sinh trùng. Trong quá trình nấu, bạn cũng cần đun cho thịt ếch chín hẳn để đảm bảo vệ sinh và an toàn cho sức khỏe”, chị Hạnh chia sẻ.
Theo cảm nhận riêng của chị, thịt ếch òn dai ngọt, có mùi thơm và xương mềm, “ngon hơn thịt ếch đồng, thịt gà”. Phần bụng đầy trứng tuy nhìn khá sợ nhưng ăn vào lại thấy vị bùi, béo ngậy và không gây ngán.
