Ý dĩ (hay còn gọi là mễ lệ, bo bo) có tên khoa học là Coix lachryma-jobi L., thuộc họ lúa mọc hoang hoặc được trồng nhiều ở Việt Nam. Nhân hạt đã phơi hay sấy khô thu từ quả chín vừa là thực phẩm vừa là vị thuốc quý hỗ trợ điều trị các bệnh mạn tính như tiểu đường, viêm đa khớp…
Tiến sĩ, lương y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y Dược Cổ truyền Việt Nam cho biết, hạt ý dĩ chứa Carbohydrate chiếm khoảng 65-70% khối lượng, chủ yếu là tinh bột dễ tiêu giúp cung cấp năng lượng dồi dào.
Bên cạnh đó, hạt ý dĩ chứa 14-16% protein với nhiều acid amin thiết yếu như lysine, methionine, leucine, đóng vai trò quan trọng trong tăng cường hệ miễn dịch và nâng cao sức đề kháng cho cơ thể. Ngoài ra, thành phần lipid chiếm khoảng 5-7% cũng rất giàu các acid béo không no có lợi như acid linoleic và oleic.
Nhiều nghiên cứu gần đây đã xác định hơn 50 hợp chất hoạt tính trong ý dĩ, trong đó các chất Coixan A, Coixan B và Coixol được xem là thành phần chủ đạo tạo nên giá trị dược học.
Sự kết hợp của những hoạt chất trên mang lại khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ, kháng khuẩn, bảo vệ gan và hỗ trợ làm đẹp da nhờ hàm lượng vitamin B1, B2, E cùng các khoáng chất như canxi, sắt, kẽm dồi dào.
Một trong những điểm sáng nhất của ý dĩ chính là tác dụng chống viêm và giảm đau mạnh mẽ, mở ra hy vọng lớn cho bệnh nhân viêm đa khớp.
Một nghiên cứu vào năm 2021 tại Đại học Bắc Kinh (Trung Quốc) đã chỉ ra dịch chiết ethanol của ý dĩ giảm sưng và đau trong mô hình viêm cấp ở chuột tới 45% so với nhóm đối chứng.
Song song đó, các hợp chất phenolic và flavonoid trong hạt cũng giảm các gốc tự do, ngăn ngừa tổn thương tế bào và chống lão hóa hiệu quả.
Đối với căn bệnh tiểu đường và rối loạn chuyển hóa, ý dĩ cũng thể hiện vai trò như một “khắc tinh” tự nhiên. Nghiên cứu của các nhà khoa học Hàn Quốc vào năm 2020 khẳng định hoạt chất polysaccharide trong ý dĩ giúp làm tăng độ nhạy insulin và giảm đáng kể đường huyết ở chuột mắc tiểu đường type 2.
Mặc dù hạt ý dĩ nhiều giá trị nhưng theo chuyên gia, người có tỳ vị hư hàn, tiêu chảy nhiều không nên sử dụng. Đặc biệt, phụ nữ mang thai cần thận trọng vì ý dĩ có thể làm tăng co bóp tử cung.
Không chỉ được biết đến với công dụng lợi tiểu, hỗ trợ các bệnh lý về đường tiết niệu, cây cối xay còn xuất hiện phổ biến trong nhiều bài thuốc dân gian cải thiện tình trạng ù tai, nghe kém.
Dù sở hữu giá trị dinh dưỡng vượt trội, có lợi cho tim mạch, lạc lại là “khắc tinh” của những người có cơ địa dị ứng hoặc đang trong quá trình kiểm soát cân nặng, béo phì.
Ở nhiều quốc gia trên thế giới, cây bồ công anh được sử dụng như một liệu pháp tự nhiên giúp kiểm soát đường huyết.
