Xôi nhộng ong đất là món ăn truyền thống của đồng bào dân tộc Thái ở tỉnh Điện Biên và một số địa phương thuộc khu vực vùng núi Tây Bắc.
Món xôi này thường xuất hiện vào khoảng từ tháng 8 đến tháng 10 hằng năm. Bởi đây là thời điểm nhộng ong đất và trám đen – các nguyên liệu chế biến xôi, bước vào mùa thu hoạch và đạt chất lượng bậc nhất.
“Từ món ăn dân dã, được xem là đặc sản ngày lạnh ở Điện Biên, xôi nhộng ong đất giờ được du khách biết đến nhiều hơn, không ngại vượt xa tới tận nơi thưởng thức.
Vì vậy, không chỉ xuất hiện trong các bữa cơm đoàn tụ, dịp giỗ chạp, cưới hỏi, món xôi này còn góp mặt trong thực đơn nhà hàng hay được bà con chế biến để chiêu đãi khách quý ghé thăm”, chị Nọong Di (sống ở xã Mường Tùng, tỉnh Điện Biên) chia sẻ.
Độc đáo món xôi ăn cùng nhộng ong đất, trám đen và cá nướng ở Điện Biên. Nguồn: Nọong Di Hoa Ban
Chị Di cho biết, đúng như tên gọi, món xôi đặc trưng được làm từ gạo nếp nương, nhộng ong đất và quả trám đen. Ngoài ra còn có một nguyên liệu độc đáo khác là cá nướng.
Theo cô gái dân tộc Thái, để nấu xôi ngon, chuẩn vị, đòi hỏi công đoạn tuyển chọn nguyên liệu phải tỉ mỉ, kỹ lưỡng. Nhộng ong đất nên chọn loại nhộng bánh tẻ (không quá già hoặc quá non), mọng sữa, màu trắng ngà, kích cỡ chừng ngón tay út.
Khi thu hoạch, nhộng vẫn nằm trong sáp. Người ta khéo léo gỡ lấy nhộng rồi nhúng vào nước nóng để loại bỏ bụi bẩn và giúp nhộng săn lại, tránh bị vỡ bung ra.
Sau đó, người ta đem hấp nhộng ong đất trong khoảng 5-7 phút. Công đoạn này đảm bảo nhộng giữ được hình dạng, màu sắc và hương vị nguyên bản, làm cho món xôi ngon và có hình thức bắt mắt hơn.
Gạo nấu xôi phải chọn gạo nếp nương, hạt to tròn, chắc mẩy, không bị mối mọt. Gạo đem rửa sạch, ngâm qua đêm rồi đồ 2 lần với lửa nhỏ cho xôi dẻo thơm.
Xôi có thể để nguyên hoặc tạo thêm màu sắc tự nhiên bằng các loại lá, quả dân dã. Trong đó, xôi nếp cẩm với màu tím nổi bật từ lá cẩm được bà con sử dụng phổ biến hơn.
Trám đen dầm chung với nhộng ong đất hấp phải là loại trám rừng, quả nhỏ, thon về hai đầu, vỏ nhẵn và không bị đốm, có lớp phấn trắng bên ngoài.
Người ta sẽ om quả trám trong nước đun sôi để nguội khoảng 50 độ C, chờ 25-30 phút cho trám mềm thì vớt ra, dùng tay bẻ đôi để tách hạt và thịt.
Phần thịt của quả trám đen có màu tím hồng, mềm dẻo và dậy mùi thơm đặc trưng.
Khi thưởng thức, người ta sẽ lấy một nắm xôi, dàn mỏng rồi cho hỗn hợp nhộng ong đất và trám đen vào giữa, bọc lại thành nắm.
Tùy sở thích và cách ăn, có người để nguyên thịt trám và nhộng ong nhưng cũng có người dầm nát cho các nguyên liệu hòa quyện với nhau.
“Màu tím của xôi hòa quyện với màu trắng của nhộng ong, của thịt cá nướng và màu tím hồng của thịt quả trám đen, tạo hình thức hấp dẫn.
Món xôi này cũng có hương vị lạ miệng với mùi thơm dẻo của xôi, vị chua nhẹ bùi bùi của trám và chút béo ngậy từ nhộng ong”, chị Di miêu tả.
Theo cô gái trẻ, mặc dù được nhận xét là ngon, bổ dưỡng, mang lại một số lợi ích cho sức khỏe nhưng không phải ai cũng dám thử món ăn chế biến từ nhộng ong đất, nhất là với người có cơ địa dễ dị ứng.
Vì vậy, thực khách cần cân nhắc và chỉ nên ăn thử một lượng nhộng ong nhỏ trong lần đầu trải nghiệm. Nếu không thấy các biểu hiện mẩn ngứa, mặt đỏ bừng, choáng váng, đau bụng, nôn mửa thì có thể ăn tiếp.
