Con lịch
Con lịch (có nơi gọi là lạch đồng) là sản vật đặc trưng của vùng sông nước Việt Nam.
Chúng được tìm thấy ở nhiều địa phương trên cả nước nhưng phổ biến hơn cả là vùng sông nước miền Tây và ven biển miền Trung (nhất là khu vực các tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định cũ).
Thông thường, con lịch có quanh năm nhưng ngon và nhiều nhất là vào mùa mưa lụt, khoảng từ tháng 8 đến tháng 10 âm lịch hằng năm, khi nước tràn về khắp các sông suối, đầm phá.
Một số loại lịch lại xuất hiện vào mùa nước cạn (tháng 4-6 âm lịch).
Theo người địa phương, con lịch chỉ ngon vào thời điểm đầu mùa. Lúc này, chúng có xương mềm, thịt nhiều và béo. Còn qua giai đoạn chính vụ thì lịch xương cứng, ít thịt, ăn không ngon.
Ở Việt Nam, con lịch có thể chế biến thành nhiều món ngon như: nướng, nấu cháo, làm gỏi, xào lăn, nấu canh chua… Trong đó, món được ưa chuộng nhất là om củ chuối.
Rum biển
Rum biển là một trong những sản vật “trời ban” được tìm thấy chủ yếu ở khu vực bãi ngang ven biển các tỉnh miền Trung như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh.
Tùy địa phương, loài này còn được gọi bằng những tên khác như hải sâm, bông thùa. Tuy nhiên, cách gọi “bông thùa” có thể chỉ những loài khác nhau ở từng vùng. Bông thùa tại miền Trung có hình dáng, kích thước khác với loại được gọi là bông thùa ở Hải Phòng, Quảng Ninh, vốn có hình dáng tương tự sá sùng.
Thân rum biển bám sâu vào lòng cát, phình to, thon nhỏ về phía 2 đầu. Miệng chúng hình phễu, bên trên có nhiều xúc tu xòe ra trông như bộ râu để dễ dàng tìm kiếm thức ăn.
Khi ở dưới nước, râu của rum trông như hoa nở nhưng vớt lên lại co rúm vào. Chúng có màu trắng ngà hoặc ngả xám.
Với người dân địa phương, rum biển là nguyên liệu làm nên nhiều món ăn hấp dẫn như xào chuối, nấu canh chua lá vông vàng… nhưng ngon và phổ biến nhất là om củ chuối.
Món ăn này có hương vị lạ miệng với độ giòn của các nguyên liệu, hòa quyện vị chua dịu của mẻ và vị cay của ớt, củ nén với hạt tiêu.
Đặc biệt là thịt rum ăn giòn sần sật nhưng hơi nhơn nhớt bên ngoài. Con nào có trứng thì càng mọng, mềm, ăn béo ngậy. Nhờ được sơ chế khéo léo mà món ăn cũng không còn vị tanh của rum.
Cá ngạnh
Cá ngạnh là một loại cá da trơn cùng họ với cá trê, phần thân và đầu dẹt với 3 ngạnh sắc nhọn. Chúng thường sống theo đàn, lại thường ăn tạp ở tầng đáy hạ lưu các con sông lớn nên khó nuôi lồng bè, chỉ có thể khai thác từ tự nhiên.
Tại miền Bắc, cá ngạnh ở khu vực sông Đà, sông Hồng từ lâu đã được xem là đặc sản, một phần là vì bắt khó, phần còn lại là bởi chúng có phần thịt săn chắc, ăn dai ngon và vị ngọt tự nhiên.
Người dân thường chế biến cá ngạnh thành các món như lẩu, om vờ (con vờ vờ), om măng hay nướng. Trong đó, cá ngạnh om củ chuối là món ăn được yêu thích hơn cả vì ngon, không tanh, lại hòa quyện độ giòn, bùi của củ chuối.
