Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Thuốc nam, cho biết rau hồi nước (tên khoa học là Limnophila rugosa) còn gọi là hồi đất, quế đất, rau quế vị ở nhiều địa phương.
Đây là loài cây thảo ưa ẩm, thường mọc dại ở bờ ruộng, ven suối, bãi cỏ ẩm hay vùng đất lầy. Điểm đặc trưng nhất của loài cây này là các túi tinh dầu nằm rải rác trên lá. Khi vò nhẹ, cây tỏa ra hương thơm đặc biệt, gợi nhớ đến mùi hồi kết hợp với húng quế.
Nhờ hương vị độc đáo, cành và lá non của hồi nước từ lâu đã được người dân một số vùng hái làm rau gia vị, ăn sống hoặc thêm vào các món ăn để tăng phần hấp dẫn. Các tài liệu về thực vật học Đông Nam Á cũng ghi nhận thói quen sử dụng này.
Việc một loài cây xuất hiện trên mâm cơm có tên trong Sách đỏ Việt Nam thường gây ra không ít hiểu lầm. Nhiều người cho rằng thực vật có tên trong Sách đỏ phải tuyệt chủng hoặc không thể tìm thấy ngoài tự nhiên. Tuy nhiên, thực tế không phải như vậy. Trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007, hồi nước được xếp ở mức VU, sẽ nguy cấp, dựa trên tiêu chí B1+2b. Các khảo sát đa dạng thực vật sau này tại Việt Nam cũng liên tục ghi nhận trạng thái này.
Tiến sĩ Phương cho biết một loài cây có thể khá quen thuộc ở một vài địa phương cụ thể nhưng xét trên phạm vi cả nước, quần thể tự nhiên của chúng đang bị thu hẹp đáng kể hoặc sinh cảnh đặc thù suy giảm nặng nề. Do đó, khái niệm “quen thuộc” không đồng nghĩa với việc “không cần bảo tồn”.
Không chỉ dừng lại ở vai trò rau gia vị, hồi nước còn là một vị thuốc dân gian quen thuộc. Theo y học cổ truyền, cây có vị cay, tính bình, thường được dùng để thanh nhiệt, hỗ trợ tiêu hóa, chữa ho, cảm mạo, viêm họng hoặc đau dạ dày. Mùi thơm đặc trưng của cây là minh chứng cho sự hiện diện của các hợp chất dễ bay hơi trong tinh dầu, lý do khiến loài cây này thu hút sự quan tâm của giới dược liệu.
Tiến sĩ Phương thông tin thêm, tại Việt Nam, các nghiên cứu đánh giá dịch chiết từ cây hồi nước đã ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa, kháng khuẩn và kháng nấm ở mức độ nhất định. Một số thử nghiệm trước đó cũng chỉ ra tác dụng lợi tiểu trên động vật.
Dù vậy, các bằng chứng hiện nay chủ yếu dừng lại ở mức tiền lâm sàng. Người dân không nên từ các kết quả này mà tự suy diễn rằng việc ăn hay uống hồi nước có thể điều trị dứt điểm một căn bệnh cụ thể.
Theo kinh nghiệm dân gian, rễ và lá phèn đen được sử dụng theo hướng thu liễm, tiêu viêm, thanh nhiệt; thường gặp trong những bài thuốc hỗ trợ đường huyết, kháng khuẩn.
Rau muống là thực phẩm quen thuộc, rẻ tiền trong bữa ăn hàng ngày sở hữu nguồn dưỡng chất vô cùng phong phú.
Cây nguyệt quý thường được trồng làm hàng rào công viên hay biệt thự có hoa trắng tinh khôi, mùi hương thơm ngát được dùng làm thuốc trong Đông y.
