Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, gai kim vàng có tên khoa học Barleria lupulina, thuộc họ Ô rô. Đây là cây bụi nhỏ, dễ trồng, thường xuất hiện trong vườn nhà hoặc các công trình cảnh quan, đặc biệt phổ biến ở khu vực miền Nam. Với đặc điểm hoa vàng nổi bật, cây thường được trồng làm cảnh, nhưng đồng thời cũng là dược liệu quen thuộc trong nhiều bài thuốc dân gian.
Trong y học cổ truyền, gai kim vàng có vị hơi đắng, tính mát. Dược liệu này được ghi nhận với các công dụng như thanh nhiệt, giải độc, tiêu viêm, giảm sưng đau. Nhờ đó, cây thường được dùng hỗ trợ trong các trường hợp mụn nhọt, viêm da, dị ứng hoặc viêm họng nhẹ.
Trong thực tế sử dụng, gai kim vàng có thể dùng theo nhiều cách khác nhau. Phổ biến nhất là dùng lá tươi giã nát để đắp trực tiếp lên vùng da bị sưng, viêm hoặc côn trùng đốt nhằm giảm đau và giảm viêm. Ngoài ra, lá cây cũng có thể được sắc nước uống hoặc kết hợp với các vị thuốc khác trong các bài thuốc thanh nhiệt, giải độc cơ thể.
Một số địa phương còn lưu truyền kinh nghiệm sử dụng gai kim vàng để hỗ trợ giải độc sau khi uống rượu, xử lý rắn độc cắn, cắt cơn hen hoặc giảm đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, Tiến sĩ Phương nhấn mạnh, những công dụng này chủ yếu dựa trên kinh nghiệm dân gian, chưa được kiểm chứng đầy đủ bằng các nghiên cứu khoa học hiện đại.
“Trong khi đó, tại các nghiên cứu bước đầu cho thấy trong gai kim vàng có chứa một số hợp chất sinh học như flavonoid, iridoid glycosid và các hợp chất phenolic. Đây là những thành phần có khả năng chống oxy hóa, chống viêm và kháng khuẩn trong điều kiện thực nghiệm. Những phát hiện này phần nào lý giải việc cây được sử dụng trong các trường hợp viêm da, mụn nhọt hoặc các phản ứng viêm nhẹ trong cơ thể”, Tiến sĩ Phương lý giải.
Tuy vậy, theo chuyên gia, phần lớn bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở mức nghiên cứu tiền lâm sàng, chưa có nhiều dữ liệu lâm sàng quy mô lớn trên người để khẳng định hiệu quả và độ an toàn. Do đó, việc sử dụng gai kim vàng cần được cân nhắc kỹ lưỡng, không nên xem là phương pháp điều trị thay thế.
Về cách dùng, chuyên gia khuyến nghị người dân có thể sử dụng ngoài da bằng cách giã lá tươi để đắp, hoặc dùng trong bằng cách sắc nước uống với liều lượng vừa phải. Trong một số trường hợp, có thể phối hợp với các vị thuốc nam khác để tăng hiệu quả, nhưng người dân nên tham khảo ý kiến người có chuyên môn.
Bên cạnh đó, người dân cần tránh sử dụng kéo dài hoặc dùng liều cao khi chưa có hướng dẫn cụ thể. Phụ nữ mang thai, người có bệnh mạn tính hoặc cơ địa nhạy cảm nên thận trọng khi sử dụng. Đặc biệt, gai kim vàng không thể thay thế các phương pháp điều trị y khoa trong những trường hợp bệnh nặng hoặc kéo dài.
Không chỉ là gia vị tạo hương thơm đặc trưng cho món ăn, lá dổi đất còn được dân gian ví như “lá kim cương” nhờ khả năng hỗ trợ tiêu hóa, giảm đau dạ dày và nhiều lợi ích sức khỏe đáng chú ý.
Cây phay có tên khoa học Duabanga grandiflora, là cây gỗ mọc tự nhiên ở bìa rừng, ven suối Việt Nam được người dân nhiều nơi dùng chữa tiểu buốt, tiểu rắt.
Cà độc dược là dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền, có thể hỗ trợ giảm đau dạ dày, hen suyễn và nhiều triệu chứng khác. Tuy nhiên, đây cũng là loại cây dược liệu độc bảng A.
