Hành lá: Kháng sinh tự nhiên
Hành lá còn gọi là hành hoa, thông bạch, đại thông, có vị cay, tính bình. Loại rau gia vị phổ biến nhất này là kháng sinh tự nhiên nhờ chứa allicin diệt khuẩn mạnh, chống lão hóa và ngừa ung thư.
Theo Đông y, hành lá giúp trị cảm mạo, sốt, nhức đầu, ngạt mũi và lợi tiểu rất tốt. Bạn có thể ăn cháo hành nóng, xông hơi hoặc sắc cùng gừng để giải cảm nhanh chóng.
Tuy nhiên, người dân không nên lạm dụng vì ăn quá nhiều hành lá có thể làm bạc tóc sớm và cản trở tiết mồ hôi. Phụ nữ mang thai hoặc người có cơ địa nhạy cảm cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng các bài thuốc từ hành.
Tía tô: Giải cảm, hoạt huyết
Trong y học cổ truyền, lá tía tô là vị thuốc cay ấm, giúp giải biểu tán hàn, hòa vị, an thai, trị cảm lạnh, háo suyễn, buồn nôn, đau bụng do hải sản. Nước lá tía tô là bài thuốc dân gian an toàn, hiệu quả để giảm sớm ho, hắt hơi, sổ mũi khi thời tiết chuyển mùa.
Tía tô phù hợp với 4 nhóm người:
- Cảm lạnh, ho, nghẹt mũi: Nấu cùng gừng giúp phát tán phong hàn, ấm cơ thể.
- Làm đẹp da: Nhờ chứa chất chống oxy hóa tự nhiên.
- Người mất ngủ, stress: Nấu cùng gừng, gạo rang giúp thư giãn, dễ ngủ.
- Đau khớp, gout: Đắp lá giã với muối, bia; ngâm chân hoặc uống cùng đậu đen giúp giảm đau, đào thải axit uric.
Tuy nhiên, người mắc bệnh mạn tính, phụ nữ mang thai hoặc đang uống thuốc điều trị tuyệt đối không lạm dụng và nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Rau thì là: Tốt tiêu hóa, giảm đau bụng kinh
Thì là là loại gia vị quen thuộc và là dược liệu quý. Ngoài dùng trong ẩm thực (món nướng, canh cá, chả cá, hải sản) hay sản xuất xà phòng, nước hoa, kem dưỡng, loại cây này còn mang lại nhiều giá trị sức khỏe.
Trong y học cổ truyền, thì là được xếp vào nhóm gia vị có tính ấm nhẹ, thường được dùng theo hướng hành khí, tiêu thực. Nhờ đó, loại gia vị này phù hợp với người ăn uống khó tiêu, hay bị đầy bụng, chướng hơi, đặc biệt trong các trường hợp rối loạn tiêu hóa do lạnh. Ngoài ra, còn là dược liệu quý giảm đau bụng kinh, ngừa trầm cảm và giải tỏa stress.
Lá lốt: Tốt xương khớp
Lá lốt có vị cay, tính ấm, giúp ôn trung tán hàn, là vị thuốc quen thuộc trong hỗ trợ giảm đau nhức xương khớp do phong hàn thấp. Phù hợp với người bị bụng lạnh, đầy hơi, khó tiêu, chân tay lạnh hay đau nhức xương khớp khi trời lạnh. Tinh dầu lá lốt ghi nhận khả năng chống viêm trong phòng thí nghiệm.
Tuy nhiên, người dân không tự ý sắc uống liều cao/kéo dài; cần đi khám nếu đau khớp sưng nóng đỏ hay biến dạng. Loại lá này tránh dùng cho người thể nhiệt, viêm loét dạ dày, táo bón. Phụ nữ mang thai, người bệnh gan, thận, đang dùng thuốc chống đông máu nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi ăn lá lốt.
Cây hương thảo: Cải thiện đường huyết, trí nhớ
Theo Tiến sĩ, lương y Phùng Tuấn Giang, cây hương thảo (Rosmarinus officinalis) giàu chất chống oxy hóa, sắt, canxi, vitamin A, C, B6 và tinh dầu. Dùng làm trà, gia vị hay tinh dầu, hương thảo hỗ trợ cải thiện trí nhớ, kiểm soát đường huyết và kích thích mọc tóc.
Lưu ý: Tiêu thụ quá nhiều (nhất là tinh dầu) hương thảo có thể gây đau bụng, nôn mửa, thay đổi huyết áp. Người dị ứng họ Bạc hà cần cẩn trọng.
Rau mùi: Trị cảm, ngủ ngon
Rau mùi được sử dụng phổ biến trong ẩm thực và y học cổ truyền nhờ mùi thơm đặc trưng và thành phần hoạt chất có lợi. Cây giàu tinh dầu (chứa 70-90% coriandrol, pinen, limonen…), chất béo và protein. Theo TS Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam, rau mùi có 2 công dụng nổi bật:
- Tăng miễn dịch, giảm cảm cúm: Nấu nước rau mùi già ra quả để uống hoặc xông giúp ấm cơ thể, thông đường hô hấp, trị viêm mũi, viêm xoang, ho, nghẹt mũi.
- An thần, giảm stress, dễ ngủ: Tinh dầu rau mùi giúp hạ cortisol, thư giãn thần kinh (xông phòng, massage, hít trực tiếp, tắm, gội đầu).
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý, cần pha loãng tinh dầu khi dùng ngoài da. Mẹ bầu, trẻ dưới 2 tuổi hay người có bệnh lý nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Cây hẹ: Hỗ trợ tiêu hóa, tốt gan thận
Trong y học cổ truyền, hẹ được sử dụng làm thuốc với toàn cây, bao gồm cả lá và rễ. Hẹ có vị cay, hơi chua, tính ấm. Loại rau giá rẻ này giúp tiêu hóa tốt, giảm ho, long đờm cực an toàn cho trẻ nhỏ. Hẹ chứa lưu huỳnh, vitamin C, flavonoid giúp kháng viêm nhẹ, ngừa lạnh bụng khi ăn hải sản.
Ngoài ra, theo bác sĩ Bùi Thanh Hoài, Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cây hẹ còn là kháng sinh tự nhiên ít độc, dễ dùng hơn tỏi. Nước ép hẹ giúp bổ can thận, di tinh, đau lưng và diệt vi khuẩn Staphylococcus, E.coli.
Rau diếp cá: Lợi tiểu, hỗ trợ thải độc gan
Diếp cá (ngư tinh thảo, vị cay, tính hơi lạnh) chứa tinh dầu (metylnonylxeton…), quexitrin, ancaloit. Theo bác sĩ Bùi Thanh Hoài, diếp cá dù mùi tanh khó ăn nhưng lại là dược liệu quý giúp lợi tiểu, tán nhiệt, tiêu ung thũng, giải độc gan, chống viêm, giảm cholesterol, hỗ trợ điều trị bệnh trĩ, lở loét, mụn nhọt, đau mắt tụ máu, điều hòa kinh nguyệt, viêm tai giữa, tắc tia sữa.
Tuy nhiên, người dân cần lưu ý khi sử dụng rau diếp cá:
- Rửa sạch, ngâm muối trước khi ăn sống.
- Chỉ dùng 20-40g tươi (hoặc 6-12g khô)/ngày.
- Tránh uống lúc đói, người thể hàn, bụng yếu không uống sau 22h.
Cây mùi tàu: Hỗ trợ tiêu hóa, giải cảm, giảm ho
Rau mùi tàu (ngò gai) là vị thuốc dân gian cay ấm, chứa tinh dầu, flavonoid, polyphenol. Theo TS Ngô Đức Phương, rau mùi tàu kích thích vị giác, tiêu hóa tốt, giảm đầy bụng, đau bụng do lạnh, lợi tiểu nhẹ và súc miệng khử hôi miệng. Đông y dùng mùi tàu sắc/xông trị cảm mạo phong hàn (sợ lạnh, nghẹt mũi, nhức đầu) hoặc rửa ngoài trị mụn nhọt, lở ngứa.
Lưu ý mẹo uống nước mùi tàu trị sỏi hiện chưa có bằng chứng khoa học. Người bị cảm nhiệt (sốt cao, ra nhiều mồ hôi, sợ nóng) tuyệt đối không dùng. Phụ nữ mang thai và người có cơ địa dị ứng nên cẩn trọng.
Rau húng: Gia vị trường thọ
Rau húng là nhóm rau gia vị quen thuộc trong ẩm thực và y học dân gian Việt Nam, giàu hợp chất tự nhiên và tính dược liệu tốt cho sức khỏe, gồm 3 loại:
- Húng chanh (rau tần): Vị chua the, tính ấm; giúp giải cảm, sát khuẩn, tiêu đờm, trị ho, sốt, viêm họng.
- Húng quế: Vị cay, tính nóng; làm ra mồ hôi, lợi tiểu, giảm đau, giảm cảm sốt, nhức đầu và kích thích tiêu hóa.
- Húng cây (bạc hà): Kháng khuẩn, trị cảm cúm, viêm xoang nhẹ, thấp khớp, nấc cục, sưng do côn trùng cắn.
Kinh giới: Sống khỏe, trẻ lâu
Kinh giới có vị cay, tính ôn, chứa tinh dầu (carvacrol, thymol…), flavonoid, phenol giúp giải cảm, hạ sốt, trị ho, cầm máu, ngừa lão hóa da và hỗ trợ tiêu hóa cực tốt nhờ chứa dồi dào carvacrol, thymol và chất chống oxy hóa. Tuy nhiên cần lưu ý:
- Dùng 15-30g tươi (hoặc 5-10g khô)/ngày; tinh dầu không uống trực tiếp.
- Tránh ăn cùng cua biển, cá lóc.
- Không dùng cho người ra mồ hôi tự nhiên, mụn đã vỡ mủ; mẹ bầu, trẻ em, người cho con bú cần hỏi bác sĩ vì nguy cơ co thắt tử cung.
Lá dổi đất: Hỗ trợ giảm đau dạ dày
Lá dổi đất – loại “lá kim cương” vừa khử tanh món ăn vừa là vị thuốc hỗ trợ giảm đau dạ dày, hen suyễn, cao huyết áp, đau đầu và giảm đầy hơi cực tốt. Theo TS Ngô Đức Phương, nhờ giàu tinh dầu (safrole, eugenol), flavonoid, lá giúp chống viêm, kháng khuẩn và kích thích tiêu hóa tự nhiên.
Do lá chứa hợp chất safrole, lạm dụng liều cao hoặc dùng kéo dài có thể gây hại sức khỏe. Phụ nữ mang thai cần cẩn trọng.
