Theo Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện khoa học thuốc nam, rau bò khai hay còn được người dân bản địa gọi với cái tên rau dạ hiến, có tên khoa học là Erythropalum scandens.
Đây là một loài dây leo rừng phát triển phổ biến và tự nhiên tại các vùng núi phía Bắc nước ta. Điểm đặc trưng của loại rau này là khi còn tươi, tỏa ra một mùi hơi “khai”, khó lẫn với bất kỳ loại thực phẩm nào khác.
Tuy nhiên, sau khi nấu lên, mùi khai nhường chỗ cho hương vị thơm ngon, giòn ngọt hấp dẫn. Chính sự độc đáo này đã biến rau bò khai thành món đặc sản nổi tiếng, gắn liền với bản sắc ẩm thực của vùng đất Cao Bằng và Hà Giang.
Tiến sĩ Phương lý giải, mùi “khai” đặc trưng của rau lúc tươi thực chất được tạo nên bởi các hợp chất lưu huỳnh dễ bay hơi. Khi chế biến dưới nhiệt độ cao như xào hoặc nấu, các hợp chất này sẽ giảm đi đáng kể.
Theo kinh nghiệm dân gian, rau bò khai tính mát, mang lại tác dụng thanh nhiệt, giải độc và làm mát cơ thể rất tốt. Đặc biệt, đây được coi là “trợ thủ đắc lực” cho đường ruột nhờ khả năng hỗ trợ tiêu hóa, làm giảm nhanh các triệu chứng đầy bụng, khó tiêu và giải tỏa cảm giác mệt mỏi, nặng nề cho cơ thể sau khi tiêu thụ quá nhiều thức ăn chứa hàm lượng đạm cao.
Trong đời sống hằng ngày, người dân thường dùng rau bò khai chế biến nhiều món như xào tỏi, nấu canh thịt băm hoặc luộc chấm mắm để giải ngấy hiệu quả trong các bữa ăn nhiều đạm.
Dưới góc nhìn của khoa học hiện đại, các nghiên cứu bước đầu đã chứng minh trong rau bò khai chứa hàm lượng lớn các chất như flavonoid, saponin và polyphenol.
Tiến sĩ Phương cho biết, đây là những hợp chất có hoạt tính chống oxy hóa mạnh mẽ, có khả năng chống viêm nhẹ, đồng thời tham gia tích cực vào quá trình hỗ trợ chuyển hóa năng lượng và tối ưu hóa hoạt động tiêu hóa của cơ thể.
Chuyên gia lưu ý người có cơ địa lạnh hoặc dễ bị tiêu chảy nên sử dụng loại rau này với một lượng vừa phải, điều độ và tuyệt đối không dùng rau như phương pháp thay thế cho các phác đồ điều trị bệnh lý tiêu hóa nặng.
Không chỉ là thực phẩm, hạt ý dĩ còn được dùng như vị thuốc quý hỗ trợ người mắc các bệnh tiểu đường, viêm đa khớp…
Dù sở hữu giá trị dinh dưỡng vượt trội, có lợi cho tim mạch, lạc lại là “khắc tinh” của những người có cơ địa dị ứng hoặc đang trong quá trình kiểm soát cân nặng, béo phì.
Từng là loài cây mọc dại quen thuộc ở miền quê Việt Nam, quả tầm bóp nay trở thành mặt hàng đắt đỏ trong siêu thị nước ngoài.
