Rau sam, tên khoa học Portulaca oleracea, là loài cây mọc hoang phổ biến ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam. Trong y học cổ truyền, rau sam được xếp vào nhóm thảo dược có tính mát, thường dùng để thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ các vấn đề về đường tiết niệu và tình trạng “nóng trong”.
Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, từ kinh nghiệm dân gian, rau sam thường được sử dụng nhằm làm mát cơ thể, hỗ trợ lợi tiểu, cải thiện tình trạng tiểu buốt, tiểu rắt. Người dân cũng hay dùng loại rau này khi có biểu hiện nước tiểu vàng, cơ thể nóng hoặc trong trường hợp có cát sỏi nhỏ ở đường tiết niệu, đặc biệt ở giai đoạn sớm.
Cách dùng rau sam khá đơn giản và linh hoạt. Phổ biến nhất là dùng như một loại rau trong bữa ăn hằng ngày, có thể nấu canh hoặc luộc. Một số nơi còn giã rau sam lấy nước uống hoặc kết hợp với các dược liệu quen thuộc như râu ngô, mã đề, rau má để tăng hiệu quả thanh nhiệt, lợi tiểu.
Dưới góc nhìn y học hiện đại, rau sam cũng được ghi nhận chứa nhiều thành phần có lợi. Các nghiên cứu cho thấy toàn cây chứa omega-3 thực vật (alpha-linolenic acid), flavonoid, alkaloid, vitamin C cùng nhiều hợp chất chống oxy hóa và chống viêm.
“Một số nghiên cứu thực nghiệm bước đầu chỉ ra rằng rau sam có khả năng tăng bài tiết nước tiểu, giảm viêm ở đường tiết niệu và có thể ảnh hưởng nhất định đến quá trình chuyển hóa muối khoáng trong cơ thể. Nhờ những đặc tính này, rau sam được cho là có thể ‘rửa’ đường tiết niệu, từ đó hỗ trợ đào thải cặn nhỏ và sỏi thận kích thước nhỏ”, Tiến sĩ Phương nói.
Tuy nhiên, Tiến sĩ Phương nhấn mạnh rằng cần hiểu đúng vai trò của loại rau này. Rau sam không có tác dụng trực tiếp làm tan sỏi lớn. Công dụng chính của rau là lợi tiểu, hỗ trợ đào thải sỏi nhỏ trong giai đoạn sớm, khi chưa xảy ra tình trạng tắc nghẽn.
Trong các trường hợp sỏi lớn, gây đau quặn thận hoặc đã gây tắc niệu quản, việc tự ý dùng rau sam không những không hiệu quả mà còn có thể làm chậm trễ việc điều trị cần thiết. Khi đó, người bệnh cần được thăm khám và can thiệp y tế kịp thời.
Bên cạnh đó, do có tính mát mạnh, rau sam cũng không phù hợp với tất cả mọi người. Những người có cơ địa lạnh, dễ lạnh bụng nên sử dụng với lượng vừa phải, tránh dùng kéo dài. Phụ nữ mang thai cũng cần thận trọng khi sử dụng và nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.
Ngọn bí ngô (rau bí) là loại rau quen thuộc trong bữa cơm gia đình Việt, không chỉ dễ ăn mà còn hỗ trợ tiêu hóa, góp phần ổn định huyết áp và tăng cường sức đề kháng.
Chua me đất hoa tím, loài cây mọc hoang quen thuộc ở vườn nhà không chỉ là nguyên liệu nấu canh chua dân dã mà còn được dân gian sử dụng như một vị thuốc hỗ trợ tiêu hóa, thanh nhiệt.
Dù có mùi tanh rất khó chịu khiến nhiều người phải “bịt mũi” khi ăn, diếp cá lại là loại rau gia vị quen thuộc có tác dụng lợi tiểu, thanh nhiệt, hỗ trợ giải độc gan.
